{"id":18186,"date":"2023-07-18T13:11:42","date_gmt":"2023-07-18T10:11:42","guid":{"rendered":"https:\/\/basta2.com\/?p=18186"},"modified":"2023-07-18T13:11:42","modified_gmt":"2023-07-18T10:11:42","slug":"ilk-d%c9%99f%c9%99dir-t%c9%99bii-qaz-g%c9%99lirl%c9%99ri-neft-g%c9%99lirl%c9%99rini-ixracatda-qabaqlayib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/?p=18186","title":{"rendered":"\u0130lk d\u0259f\u0259dir t\u0259bii qaz g\u0259lirl\u0259ri neft g\u0259lirl\u0259rini ixracatda qabaqlay\u0131b"},"content":{"rendered":"<p>D\u00f6vl\u0259t G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259si 2023-c\u00fc ilin birinci yar\u0131s\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ticar\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini a\u00e7\u0131qlay\u0131b. R\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259,\u00a0<strong>ilk yar\u0131mild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ixrac\u0131 17 milyard 968 milyon dollar olub.\u00a0<\/strong>Bu g\u00f6st\u0259rici \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 t\u0259xmin\u0259n yar\u0131m milyard dollar v\u0259 ya \u00fc\u00e7 faiz\u0259 yax\u0131n azalma dem\u0259kdir. \u00d6lk\u0259nin idxal\u0131 is\u0259, \u0259skin\u0259, art\u0131b. 2023-c\u00fc ilin ilk yar\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n idxal\u0131 8 milyard 198 milyon dollar olub. Bu, 2022-ci ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 30 faiz\u0259 yax\u0131n art\u0131m dem\u0259kdir. \u00d6lk\u0259nin ixrac\u0131n\u0131n azalmas\u0131, idxal\u0131nsa artmas\u0131 ticar\u0259t saldosuna da ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib. \u0130dxal v\u0259 ixrac \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131n m\u00fcsb\u0259t saldosu \u00f6t\u0259nilki 12.1 milyard dollardan bu il 9.8 milyard dollara enib.<\/p>\n<p class=\"wsw__h3\"><strong>\u0130lk d\u0259f\u0259 qaz g\u0259lirl\u0259ri daha \u00e7ox olub<\/strong><\/p>\n<p>G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259sinin bud\u0259f\u0259ki hesabat\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n xarici ticar\u0259t \u0259m\u0259liyyatlar\u0131nda t\u0259bii qaz g\u0259lirl\u0259rinin ixracda neft g\u0259lirl\u0259rini \u00f6tm\u0259si il\u0259 d\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kib. R\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, ilk yar\u0131mild\u0259 Az\u0259rbaycan xam neft sat\u0131\u015f\u0131ndan 7.8 milyard dollar, t\u0259bii qaz sat\u0131\u015f\u0131ndan 8 milyard dollar g\u0259lir g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. Dem\u0259li,<strong>\u00a0ixracda xam neftin pay\u0131 43.4 faiz, t\u0259bii qaz\u0131n pay\u0131 44.7 faiz olub.\u00a0<\/strong>M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn: \u00d6t\u0259n ilin ilk alt\u0131 ay\u0131nda xam neft ixrac\u0131n\u0131n toplam ixracdak\u0131 pay\u0131 50.7 faiz, t\u0259bii qaz\u0131n pay\u0131 40.2 faiz idi. Neft m\u0259hsullar\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nsa, bu il Az\u0259rbaycan\u0131n toplam ixrac\u0131n\u0131n 90.13 faizi neft v\u0259 qaz s\u0259nayesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 olub.<\/p>\n<p class=\"wsw__h3\"><strong>Enerji qiym\u0259tl\u0259ri nec\u0259 d\u0259yi\u015fib?<\/strong><\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259sinin a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 r\u0259q\u0259ml\u0259rd\u0259n b\u0259lli olur ki, \u00f6t\u0259n ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 h\u0259m xam neftin, h\u0259m d\u0259 t\u0259bii qaz\u0131n ixrac\u0131 h\u0259cmc\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb. Ancaq neftd\u0259n f\u0259rqli olaraq, t\u0259bii qaz qiym\u0259tl\u0259rinin artmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n qaz ixrac\u0131ndan g\u0259lirl\u0259rini y\u00fcks\u0259ldib. \u00d6t\u0259n ilin ilk alt\u0131 ay\u0131nda Az\u0259rbaycan xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 12.9 milyon ton neft sat\u0131b. Bu sat\u0131\u015fa g\u00f6r\u0259 \u00f6lk\u0259nin g\u0259liri 9.4 milyard dollar olub. Dem\u0259li, \u00f6t\u0259n il h\u0259r ton neftin sat\u0131\u015f\u0131 \u00f6lk\u0259y\u0259 ortalama 725 dollar qazand\u0131r\u0131b. Bu ils\u0259 Az\u0259rbaycan xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 12.8 milyon ton neft ixrac edib v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda 7.8 milyard dollar g\u0259lir g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. Dem\u0259li,\u00a0<strong>bir ton neftin orta ixrac qiym\u0259ti t\u0259xmin\u0259n 610 dollar olub v\u0259 \u00f6t\u0259n ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 115 dollar azal\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130lk yar\u0131mild\u0259 Az\u0259rbaycan xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 10.9 milyard kubmetr t\u0259bii qaz g\u00f6nd\u0259rib. \u00d6t\u0259n il bu r\u0259q\u0259m 11.3 milyard kubmetr idi. \u00d6lk\u0259nin t\u0259bii qaz ixrac\u0131ndan \u0259ld\u0259 etdiyi g\u0259lir \u00f6t\u0259n ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 7.4 milyard dollardan 8 milyard dollara y\u00fcks\u0259lib. Ba\u015fqa deyiml\u0259,\u00a0<strong>h\u0259r min kubmetr qaz\u0131n orta ixrac d\u0259y\u0259ri 655 dollardan 733 dollara y\u00fcks\u0259lib.<\/strong><\/p>\n<p class=\"wsw__h3\"><strong>Qaz ixrac\u0131n\u0131n artmas\u0131 probleml\u0259ri \u00e7\u00f6z\u00fcrm\u00fc?<\/strong><\/p>\n<p>Ekspertl\u0259r uzun ill\u0259rdir bildirir ki, Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0259sas problemi resurs as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<strong>\u00a0H\u0259r il \u00f6lk\u0259nin ixrac\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 90 faizi, b\u00fcdc\u0259nins\u0259 50 faizi enerji g\u0259lirl\u0259ri hesab\u0131na t\u0259min edilir.<\/strong>\u00a0Bu bax\u0131mdan, Az\u0259rbaycan d\u00fcnyada enerji g\u0259lirl\u0259rind\u0259n \u0259n \u00e7ox as\u0131l\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131r. H\u00f6kum\u0259t d\u0259 problemin f\u0259rqind\u0259dir v\u0259 indiy\u0259d\u0259k bir \u00e7ox strateji inki\u015faf s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 neftd\u0259nk\u0259nar sektoru g\u0259li\u015fdirm\u0259kl\u0259 \u00f6lk\u0259nin ixrac g\u0259lirl\u0259rini art\u0131rma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259s\u0259 d\u0259, bu h\u0259d\u0259f\u0259 \u00e7ata bilm\u0259yib. Art\u0131q \u00f6lk\u0259nin t\u0259bii qaz g\u0259lirl\u0259rinin neft g\u0259lirl\u0259ri q\u0259d\u0259r \u00e7oxalmas\u0131 d\u00fcnya bazarlar\u0131nda neftin k\u0259skin d\u0259y\u0259r itirdiyi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 riskl\u0259ri nisb\u0259t\u0259n azalda bil\u0259r. Di g\u0259l, n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, t\u0259bii qaz ixrac\u0131 da enerji sektoru il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 neft bazar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6vcud olan riskl\u0259r bu bazar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ke\u00e7\u0259lidir. Bu \u00fczd\u0259n, enerji sektorundan k\u0259nar sah\u0259l\u0259r g\u0259li\u015fm\u0259dikc\u0259, Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu riskl\u0259r h\u0259r zaman aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 saxlayacaq.<\/p>\n<p>Unutmaq olmaz ki, son d\u00f6vrl\u0259r t\u0259bii qaz\u0131n k\u0259skin bahala\u015fmas\u0131 Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ukraynaya h\u00fccumdan sonra bir \u00e7ox Q\u0259rb \u00f6lk\u0259si Rusiyadan idxal\u0131 dayand\u0131r\u0131b v\u0259 eyni zamanda alternativ enerji istehsal\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirib. Bu bax\u0131mdan, yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 art\u0131q \u0259n\u0259n\u0259vi enerjida\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar d\u00fcnyan\u0131n enerji t\u0259l\u0259bind\u0259 indiki q\u0259d\u0259r \u0259v\u0259zsiz rol oynamayacaq. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n neft hasilat\u0131 da arams\u0131z azal\u0131r. Bu amil d\u0259 \u00f6lk\u0259nin enerji g\u0259lirl\u0259rin\u0259 t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u00fcr.<\/p>\n<p class=\"wsw__h3\"><strong>D\u00fcnya Bank\u0131ndan x\u0259b\u0259rdarl\u0131q<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcnya Bank\u0131 Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na dair s\u0259n\u0259dind\u0259 d\u0259 bel\u0259 riskl\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n s\u00f6z a\u00e7\u0131r. Bank bildirir ki, Az\u0259rbaycanda aktivl\u0259rin \u015fax\u0259l\u0259nm\u0259si g\u0259r\u0259k\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil v\u0259 qeyri-neft\/qaz sektorunun art\u0131ma t\u00f6hf\u0259si m\u0259hduddur. Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259nin ixrac g\u0259lirl\u0259rinin 90 faizi m\u0259hz neft-qaz sektoru hesab\u0131na formala\u015f\u0131r. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli art\u0131m simulyasiyas\u0131 onu g\u00f6st\u0259rir ki, sadalanan probleml\u0259ri \u00e7\u00f6zm\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc h\u0259r hans\u0131 ciddi siyas\u0259t t\u0259dbiri g\u00f6r\u00fclm\u0259zs\u0259,\u00a0<strong>2024-2050-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n orta illik iqtisadi art\u0131m\u0131 c\u0259mi 0.5 faiz ola bil\u0259r.<\/strong>\u00a0Adamba\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259rici bax\u0131m\u0131ndan bu proqnoz h\u0259tta h\u0259min s\u0259viyy\u0259d\u0259n d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. D\u00fcnya Bank\u0131 adamba\u015f\u0131 \u00dcDM art\u0131m\u0131n\u0131n 1 faizd\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 v\u0259 2030-cu ill\u0259rin ortas\u0131nda s\u0131f\u0131ra d\u00fc\u015fm\u0259sini proqnozla\u015fd\u0131r\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 adamba\u015f\u0131 \u00dcDM 2020-ci ild\u0259 5 min 900 AB\u015e dollar\u0131ndan 2050-ci ild\u0259 6 min 500 AB\u015e dollar\u0131na y\u00fcks\u0259l\u0259c\u0259k. Bu is\u0259 30 il \u0259rzind\u0259 m\u0259cmu art\u0131m\u0131n yaln\u0131z 11 faiz olmas\u0131 anlam\u0131na g\u0259lir. 30 illik zaman m\u00fcdd\u0259tind\u0259 11 faizlik art\u0131m \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rici say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fcnya Bank\u0131 ekspertl\u0259rinin fikrinc\u0259, h\u00f6kum\u0259t qeyri-neft\/qaz sektorunda m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 insan kapital\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na \u00e7al\u0131\u015fsa, art\u0131m b\u0259rpa edil\u0259 bil\u0259r. Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131 qar\u015f\u0131dak\u0131 ill\u0259rd\u0259 g\u00f6zl\u0259y\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n iqtisadi idar\u0259etm\u0259nin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si, institusional kapitala yat\u0131r\u0131mlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 da xilas ed\u0259 bil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirilm\u0259s\u0259, t\u0259bii qaz g\u0259lirl\u0259rinin art\u0131m\u0131 da \u00f6lk\u0259d\u0259 dayan\u0131ql\u0131 iqtisadi inki\u015fafa g\u0259tirib \u00e7\u0131xarmayacaq.<\/p>\n<p>Azadl\u0131qRadiosu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00f6vl\u0259t G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259si 2023-c\u00fc ilin birinci yar\u0131s\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ticar\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini a\u00e7\u0131qlay\u0131b. R\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259,\u00a0ilk yar\u0131mild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ixrac\u0131 17 milyard<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15913,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[31,29],"tags":[],"class_list":["post-18186","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iqtisadiyyat","category-manset"],"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/qaz-k.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18186","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18186"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18186\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18187,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18186\/revisions\/18187"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15913"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18186"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18186"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18186"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}