{"id":19278,"date":"2023-11-06T21:25:20","date_gmt":"2023-11-06T18:25:20","guid":{"rendered":"https:\/\/basta2.com\/?p=19278"},"modified":"2023-11-10T12:40:21","modified_gmt":"2023-11-10T09:40:21","slug":"sosial-mudafie-insan-huquqlari-meselesidir-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/?p=19278","title":{"rendered":"Sosial m\u00fcdafi\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sidir"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>K\u00f6n\u00fcl Al\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\"><em>Az\u0259rbaycanda fundamental h\u00fcquqa \u0259saslanan sosial m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri strukturu q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f olmad\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131-se\u00e7kilikd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n h\u0259r k\u0259s f\u0259rqli \u00e7at\u0131\u015fmamazl\u0131qlarla \u00fczl\u0259\u015fir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, h\u00f6k\u00fcm\u0259t bu mane\u0259l\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259sini t\u0259min etm\u0259li, sosial m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131n\u0131 t\u0259rtib ed\u0259rk\u0259n, h\u0259ssas qruplar v\u0259 \u00fcmumi \u0259hali aras\u0131nda m\u00f6vcud olan g\u00fcc balanss\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 aradan qald\u0131rma\u011f\u0131 \u00a0prioritet saymal\u0131d\u0131r.<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>Yoxsulluq rifahdan m\u0259hrum olmaqd\u0131r <\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">-Sosial m\u00fcdafi\u0259 h\u0259m iqtisadi, h\u0259m d\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdiyind\u0259n, m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 yana\u015fmalar da d\u0259yi\u015fir. Bir s\u0131ra hallarda h\u00f6k\u00fcm\u0259tl\u0259r qo\u015fuldu\u011fu\u00a0 konvensiyaya, q\u0259bul etdiyi qanunlara g\u00f6r\u0259 yox, m\u00f6vcud idar\u0259\u00e7ilik sistemin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131raraq bu t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irir. Fikir vers\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, h\u0259ssas qruplar\u0131n sosial m\u00fcdafi\u0259sinin t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r\u0259 t\u0259l\u0259bat g\u00fcnb\u0259g\u00fcn art\u0131r. D\u00f6vl\u0259tl\u0259r qanunlar, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u0259bul edir. Beyn\u0259lxalq h\u00fcquqla ayaqla\u015fmaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r bu s\u0259n\u0259dl\u0259ri ratifikasiya edir. Sosial m\u00fcdafi\u0259 qlobal siyas\u0259t diskursunda m\u0259rk\u0259zi problem\u0259 \u00e7evrildiyind\u0259n, h\u0259ssas qruplara diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si beyn\u0259lxalq inki\u015faf g\u00fcnd\u0259liyind\u0259,\u00a0\u00a0m\u00fcxt\u0259lif beyn\u0259lxalq qurumlarda, el\u0259c\u0259 d\u0259 beyn\u0259lxalq insan h\u00fcquqlar\u0131 m\u00fcst\u0259visind\u0259 \u201cmeteor s\u00fcr\u0259ti\u201d il\u0259 yay\u0131l\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Qad\u0131nlar\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 yoxsullu\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm al\u0259t kimi vacib rol oynay\u0131r. Sosial h\u0259ssas qruplar daxilind\u0259 birinci yerd\u0259 dayanan qad\u0131nlar m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 rifahdan m\u0259hrum olub.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00f6vcud f\u0259aliyy\u0259t mexanizml\u0259ri Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n <a href=\"https:\/\/e-qanun.az\/framework\/21307\">qanun<\/a>lar\u0131 v\u0259 bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq konvensiyalar\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir.\u00a0 Bu normativ aktlar\u0131n aras\u0131nda<a href=\"https:\/\/www.ohchr.org\/en\/instruments-mechanisms\/instruments\/international-covenant-economic-social-and-cultural-rights\"> \u0130qtisadi, Sosial v\u0259 M\u0259d\u0259ni H\u00fcquqlar Haqq\u0131nda Beyn\u0259lxalq Pakt ( \u0130CESCR )<\/a> x\u00fcsusil\u0259 se\u00e7ilir ki, \u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0 bu s\u0259n\u0259d\u0259 d\u0259 qo\u015fulub.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">H\u0259min konvensiyan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 sosial-iqtisadi diqq\u0259t dayan\u0131r v\u0259 h\u0259m d\u0259 \u0259sas h\u00fcquq normalar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, konsepsiyan\u0131n a\u00e7\u0131ql\u0131\u011f\u0131 insan h\u00fcquqlar\u0131 il\u0259 iqtisadi reall\u0131qlar aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc yaratmaq potensial\u0131na g\u00f6r\u0259 alq\u0131\u015flan\u0131r v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini t\u0259\u015fviq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha geni\u015f \u0259sasl\u0131 aktorlar\u0131n s\u0259f\u0259rb\u0259r oluna bil\u0259c\u0259yi perspektivini yarad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">S\u0259n\u0259d\u0259 qo\u015fulan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u0259lveri\u015fsiz h\u0259yat \u015f\u0259raitin\u0259 malik, t\u0259crid olunmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r v\u0259 qruplara x\u00fcsusi diqq\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k, \u00f6z \u0259razil\u0259ri daxilind\u0259 b\u00fct\u00fcn f\u0259rdl\u0259rin sosial t\u0259minat h\u00fcququnu t\u0259dric\u0259n t\u0259min etm\u0259y\u0259 borcludur. Bu \u00f6hd\u0259liy\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259k yaln\u0131z sosial h\u0259ssas qruplar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131, rifah\u0131 il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir, \u00fcmumilikd\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 d\u0259 t\u0259kan verir. <\/span><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Ekspertl\u0259rin hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259,\u00a0 konvensiyalara qo\u015fulan h\u00f6k\u00fcm\u0259tl\u0259r d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131nda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u00f6hd\u0259likl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259rs\u0259 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u018fm\u0259k bazar\u0131nda ki\u015fil\u0259r v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqi aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn sosial m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri s\u0131\u011fortal\u0131 v\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fsiz proqramlar\u0131 \u0259hat\u0259 etm\u0259li, iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n as\u0131l\u0131 olanlara, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u00f6d\u0259ni\u015fsiz \u0259m\u0259yin \u0259sas hiss\u0259sini yerin\u0259 yetir\u0259n qad\u0131nlara \u00e7atmas\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirm\u0259lidir. H\u00fcquqlara \u0259saslanan sosial m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259rin\u0259 gender-h\u0259ssas yana\u015fma sosial dinamikaya g\u00f6r\u0259 m\u00fcavin\u0259tl\u0259rd\u0259n v\u0259 imkanlardan istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259n qad\u0131nlar\u0131n tam \u0259hat\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lir t\u0259minat\u0131n\u0131 ail\u0259vi deyil, f\u0259rdi h\u00fcquq hesab etm\u0259lidir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">&#8211; Sosial m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131ndan k\u0259narla\u015fd\u0131rma s\u0259hv qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259yi v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n genderl\u0259 ba\u011fl\u0131 risk v\u0259 z\u0259iflikl\u0259rini h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259yi \u0259l\u00e7atmaz edir.\u00a0D\u00f6vl\u0259t proqram\u0131n qad\u0131nlar\u0131 istisna etm\u0259m\u0259sini v\u0259 ya onlara m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011funluq meyarlar\u0131na v\u0259 istifad\u0259 olunan h\u0259d\u0259fl\u0259m\u0259 metodlar\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirm\u0259lidir.\u00a0\u0130\u015f h\u0259yat\u0131 ev t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131ndan ibar\u0259t olan qad\u0131n\u0131n pensiya t\u0259minat\u0131 b\u0259ri ba\u015fdan risk alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. \u00a0\u00d6d\u0259ni\u015fli \u0259m\u0259kl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n ki\u015fid\u0259n daha az pensiya alaca\u011f\u0131 qa\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan qad\u0131n\u00a0 \u0259lveri\u015fsiz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r. Bu riski g\u00f6z\u0259 alan h\u00f6k\u00fcm\u0259t gec d\u0259 olsa, bu bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259lidir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">H\u0259sas qruplara qulluq g\u00f6st\u0259r\u0259n, ev t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 idar\u0259 ed\u0259n, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fc h\u0259ssas qrupa aid olan qad\u0131n haqq\u0131 \u00f6d\u0259nm\u0259y\u0259n \u0259m\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. \u0130nsan h\u00fcquqlar\u0131 n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n sosial m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131\u00a0qad\u0131nlar\u0131n qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n rolunu v\u0259 bu rolun yarada bil\u0259c\u0259yi y\u00fck\u00fc tan\u0131mal\u0131d\u0131r. H\u00f6k\u00fcm\u0259t qad\u0131nlar\u0131n haqq\u0131 \u00f6d\u0259nilm\u0259y\u0259n \u0259m\u0259yinin f\u0259rqin\u0259 varmal\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n rifah\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259li, ya s\u0131\u011forta il\u0259 ba\u011fl\u0131 qanundak\u0131 qad\u0131nlar\u0131n haqqlar\u0131n\u0131n pozuldu\u011fu bo\u015flu\u011fu doldurmal\u0131, ya da bu istiqam\u0259td\u0259 f\u0259rqli proqram haz\u0131rlamal\u0131d\u0131r. N\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpmayan, adi hal kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r var ki, birba\u015fa qad\u0131n\u0131n rifah\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Qad\u0131n daha \u00e7ox g\u0259lir \u0259ld\u0259 etm\u0259k yerin\u0259 ki\u015fil\u0259rd\u0259n daha az qazan\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">2023-c\u00fc il\u0259 aid<a href=\"https:\/\/sosial.gov.az\/media\/xeberler\/yeni-dovlet-proqrami-sosial-xidmetler-sisteminde-yeni-inkisaf-merhelesine-kecidi-sertlendirir\"> D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131<\/a>\u00a0sosial xidm\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 yeni inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259si bar\u0259d\u0259 t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 etiva edir. \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si Nazirliyi bu proqramda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndirildiyini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutdu\u011funu bildirs\u0259 d\u0259,\u00a0 h<\/span><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u00f6k\u00fcm\u0259t etiraf etm\u0259lidir ki, sosial m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131n\u0131n t\u0259sirl\u0259ri gender bax\u0131m\u0131ndan neytral deyil v\u0259 m\u00fcvafiq olaraq qad\u0131nlar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin \u00e7oxsayl\u0131 formalar\u0131n\u0131 tan\u0131yan sosial m\u00fcdafi\u0259 strategiyalar\u0131n\u0131 haz\u0131rlamaq, h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k, proqramlar\u0131n icra d\u00f6vr\u00fc \u0259rzind\u0259 qad\u0131nlar\u0131n x\u00fcsusi ehtiyaclar\u0131na cavab verm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 sosial m\u00fcdafi\u0259 proqram\u0131n\u0131 t\u0259rtib etm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l m\u00fct\u0259x\u0259sisl\u0259r h\u0259r iki cinsin potensial benefisiarlar kimi z\u0259iflikl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda gender t\u0259hlili aparmal\u0131d\u0131r. Sosial m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131n\u0131n ayr\u0131-se\u00e7kilik v\u0259 m\u0259nfi stereotipl\u0259ri g\u00fccl\u0259ndirm\u0259d\u0259n qad\u0131nlar\u0131n qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259r, ev t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n\u0131 idar\u0259 ed\u0259nl\u0259r\u00a0 kimi roluna h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fmal\u0131 v\u0259 tan\u0131mas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259yi h\u0259d\u0259fl\u0259m\u0259lidir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">B\u00fct\u00fcn sosial m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131n\u0131n ail\u0259daxili dinamikan\u0131 v\u0259 resurslar\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sini n\u0259z\u0259r\u0259 alan gender\u0259 h\u0259ssas uy\u011funluq meyarlar\u0131na tabe olmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259li v\u0259 qad\u0131nlar\u0131 qeyri-m\u00fct\u0259nasib \u015f\u0259kild\u0259 \u0259lveri\u015fsiz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salan t\u0259l\u0259bl\u0259r aradan qald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sosial m\u00fcdafi\u0259 m\u00fcdaxil\u0259l\u0259rinin genderl\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00fcc m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini yum\u015faltmas\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259m ev t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 qeyri-b\u0259rab\u0259r rollar\u0131 aradan qald\u0131rmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn laz\u0131mi t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6rm\u0259k z\u0259ruri t\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7evrilm\u0259lidir.\u00a0Aidiyyat\u0131 proqramlar\u0131 t\u0259rtib ed\u0259n komissiyalar\u0131n idar\u0259etm\u0259 strukturlar\u0131nda qad\u0131nlara kvotalar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 v\u0259 sosial m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131n\u0131n icras\u0131 zaman\u0131 b\u00fct\u00fcn s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259 gender balans\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si yolu il\u0259 qad\u0131nlar\u0131n sosial m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131n\u0131n idar\u0259 edilm\u0259sind\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015ftirak\u0131 t\u0259min etm\u0259lidir. Proqram\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 qad\u0131nlar\u0131n m\u0259nal\u0131 i\u015ftirak\u0131n\u0131 art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015ftirak v\u0259 hesabatl\u0131l\u0131q mexanizml\u0259rinin gender s\u0259lahiyy\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si t\u0259min olunmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>H\u0259ssas qruplara mediada h\u0259ssas yana\u015fma<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">-H\u0259ssas hesab edil\u0259n qruplara aid probleml\u0259rin mediada i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 median\u0131n onlar\u0131n statusu haqq\u0131nda anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 ayr\u0131ca m\u00f6vzudur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">H\u0259ssas qruplara h\u0259ssas yana\u015fma h\u00f6k\u00fcm\u0259tin, c\u0259miyy\u0259tin borcu oldu\u011fu kimi median\u0131n da \u00f6hd\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Demokratiya v\u0259 ifad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 t\u0259bii h\u00fcquqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 \u0259sas vasit\u0259dirs\u0259, h\u0259ssas qruplardan olanlara k\u00f6m\u0259k etm\u0259k ist\u0259y\u0259n jurnalistl\u0259r h\u0259ssas v\u0259 ayr\u0131se\u00e7kilik xarakterli x\u0259b\u0259rl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni etm\u0259yi normaya \u00e7evirm\u0259lidir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r is\u0259 \u00e7ox vaxt \u0259ksinin ba\u015f verdiyini g\u00f6st\u0259rir. Jurnalistl\u0259rin h\u0259ssas qruplar bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259ri \u201cdost\u201d olmur, h\u00fcquqlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k v\u0259 ya probleml\u0259rin k\u00f6k\u00fcn\u00fc, h\u0259lli yollar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131b t\u0259qdim etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 h\u0259ssas qruplar\u0131n g\u00fccs\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u00fc \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r, h\u0259ssas yox, z\u0259if oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. H\u0259tta el\u0259 qruplar var ki, onlar median\u0131n qurban\u0131na \u00e7evrilirl\u0259r. Onlar s\u0131rf bu s\u0259b\u0259d\u0259n h\u0259ssasd\u0131rlar. Media h\u0259ssasl\u0131\u011fa h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131n t\u0259\u015fviqi\u00a0 v\u0259 t\u0259bli\u011fi \u0259v\u0259zin\u0259 \u0259ks m\u00f6vqe s\u0259rgil\u0259yir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">M\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131, cinay\u0259t qurbanlar\u0131, u\u015faqlar, \u0259lill\u0259r, qa\u00e7q\u0131nlar, etnik qruplar, cinsi azl\u0131qlar da bu yanl\u0131\u015f v\u0259 q\u0259r\u0259zli t\u0259qdimat(lar) s\u0259b\u0259bind\u0259n linc\u0259 \u00a0m\u0259ruz qal\u0131r.\u00a0 Bu qruplar\u0131n h\u0259r biri m\u00fcvafiq vaxtlarda jurnalistl\u0259rd\u0259n \u00f6z hekay\u0259l\u0259rini m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r h\u0259ssas \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 umsalar da, \u0259ksi ba\u015f verir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Jurnalisin etik kodeksi bu qruplar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259ssas oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alma\u011f\u0131, ayr\u0131-se\u00e7kilik xarakterli x\u0259b\u0259rl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir. Redaktorlar s\u00f6zl\u0259r, \u015f\u0259kill\u0259r, ifad\u0259l\u0259r, video g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn se\u00e7imi, m\u0259tnl\u0259rin x\u00fcsusi redakt\u0259si, yay\u0131lm\u0131\u015f material\u0131n yaradaca\u011f\u0131 yax\u015f\u0131 v\u0259 ya pis t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 bilm\u0259li, n\u0259tic\u0259ni heyy\u0259tin\u0259 d\u0259 t\u0259bli\u011f etm\u0259lidir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">B\u0259z\u0259n problem v\u0259 ya u\u011fursuzluqlarda al\u0259t olan h\u0259ssas insanlar\u0131n l\u0259yaq\u0259tini al\u00e7aldan fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilir. Bir \u00e7ox hallarda bu c\u00fcr nifr\u0259t nitql\u0259ri \u00f6lk\u0259nin \u0259n y\u00fcks\u0259k tribunalar\u0131ndan s\u0259sl\u0259ndirilir. H\u0259ssas qruplar\u0131n qorxu v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rini h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn proqramlar i\u015fl\u0259yib h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k, m\u0259ntiqli q\u0259rarlar q\u0259bul etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 z\u0259r\u0259rli fikirl\u0259ri t\u0259bli\u011f etm\u0259k fundamental h\u00fcquqlar\u0131n pozuntusudur ki, h\u0259r k\u0259s bu c\u00fcr davran\u0131\u015fdan do\u011fan n\u0259tic\u0259ni v\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti d\u0259rk etm\u0259lidir. Jurnalistl\u0259r problemi yaradan s\u0259b\u0259bl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131b g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 yaln\u0131z c\u0259miyy\u0259tin h\u0259ssas \u00a0qruplar haqq\u0131nda e\u015fitm\u0259k ist\u0259dikl\u0259rini, bildikl\u0259rini yaz\u0131r, h\u00f6k\u00fcm\u0259tin \u00f6hd\u0259likl\u0259ri bar\u0259d\u0259 susma\u011f\u0131 se\u00e7irs\u0259, n\u0259 c\u0259miyy\u0259tin, n\u0259 d\u0259 siyasi h\u00f6k\u00fcm\u0259tin m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00f6vqeyi d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">D\u00fcnyada sosial m\u00fcdafi\u0259nin qlobal siyas\u0259t diskursunda m\u0259rk\u0259zi problem\u0259 \u00e7evrildiyi bir vaxtda media \u00a0m\u00f6vzuya uy\u011fun olaraq \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259nziml\u0259m\u0259lidir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u0130st\u0259nil\u0259n t\u0259nziml\u0259m\u0259 modeli ictimai maraq v\u0259\u00a0 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n \u0259sas h\u00fcquqlar\u0131, maraqlar\u0131 v\u0259 h\u0259ssasl\u0131qlar\u0131 aras\u0131nda balans yaratmal\u0131d\u0131r \u2013 insan faktorunun birinci yerd\u0259 oldu\u011funu unutmaq m\u0259sl\u0259nin h\u0259ll olunmas\u0131 mara\u011f\u0131na t\u0259rs-m\u00fct\u0259nasibdir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>\u201cYaz\u0131 Avropa \u0130ttifaq\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259n, BMT-nin \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 Ali Komissarl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u201cAz\u0259rbaycanda H\u0259ssas Qruplar\u0131n H\u00fcquqlar\u0131n\u0131n M\u00fcdafi\u0259si\u201d layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u0130ctimai Maraqlar Namin\u0259 V\u0259t\u0259nda\u015f T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc \u0130ctimai Birliyinin icra etdiyi &#8220;H\u0259ssas insanlar\u0131n sosial t\u0259minat h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fviqi v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yerli bacar\u0131qlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131&#8220; qrant layih\u0259si \u00fczr\u0259 ke\u00e7iril\u0259n m\u00fcsabiq\u0259y\u0259 t\u0259qdim olunur. Materiallarda istifad\u0259 edil\u0259n m\u0259zmun he\u00e7 bir halda Avropa \u0130ttifaq\u0131, BMT-nin \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 Ali Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00f6vqeyini \u0259ks etdirmir\u201d.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u00a0<strong>Basta<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00f6n\u00fcl Al\u0131 Az\u0259rbaycanda fundamental h\u00fcquqa \u0259saslanan sosial m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri strukturu q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f olmad\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131-se\u00e7kilikd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n h\u0259r k\u0259s f\u0259rqli \u00e7at\u0131\u015fmamazl\u0131qlarla \u00fczl\u0259\u015fir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19279,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[30,29],"tags":[],"class_list":["post-19278","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","category-manset"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/1699270797145.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19278","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19278"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19278\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19279"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}