{"id":19476,"date":"2023-11-22T18:20:45","date_gmt":"2023-11-22T15:20:45","guid":{"rendered":"https:\/\/basta2.com\/?p=19476"},"modified":"2024-01-19T18:06:45","modified_gmt":"2024-01-19T15:06:45","slug":"__trashed-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/?p=19476","title":{"rendered":"Temperaturun y\u00fcks\u0259lm\u0259si bu hekay\u0259nin yaln\u0131z ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r: ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Yer niy\u0259, nec\u0259 isinir?<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin bird\u0259n- bir\u0259 yaranan problem olmad\u0131\u011f\u0131 sirr deyil. <\/span><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u0130nsanlar\u0131n atmosfer\u0259 buraxd\u0131\u011f\u0131 istixana qazlar\u0131n\u0131n emissiyalar\u0131n\u0131n artmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sinin iqlimind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r g\u00fcnb\u0259g\u00fcn art\u0131r, istil\u0259\u015fm\u0259 ba\u015f verir. D\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 birba\u015fa d\u00fcnyan\u0131n suyuna t\u0259sir edir. Buzlaqlar v\u0259 buz t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri ki\u00e7ilir, \u00e7ay v\u0259 g\u00f6l buzlar\u0131 daha tez par\u00e7alan\u0131r, \u0259riyir, da\u015fq\u0131nlar, sell\u0259r ba\u015f verir. Bu da suyun itkiy\u0259 getm\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131 biom\u00fcxt\u0259lifliyin azalmas\u0131na da s\u0259b\u0259b olur. <\/span><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u0130stil\u0259\u015fm\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n tez-tez me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131, b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 daha uzun quraql\u0131q d\u00f6vrl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur, k\u00fcl\u0259yin intensivliyi art\u0131r. Qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyi yer k\u00fcr\u0259sinin h\u0259r n\u00f6qt\u0259sin\u0259 \u00f6z t\u0259sirini f\u0259rqli g\u00f6st\u0259rir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Hesablamalara g\u00f6r\u0259, yer s\u0259thinin orta temperaturu haz\u0131rda 1800-c\u00fc ill\u0259rin sonlar\u0131nda (s\u0259naye inqilab\u0131ndan \u0259vv\u0259l) oldu\u011fundan t\u0259xmin\u0259n 1,1\u00b0C, son 100.000 ilin ist\u0259nil\u0259n vaxt\u0131ndan daha istidir. Son onillik (2011-2020) rekordlar \u00fczr\u0259 \u0259n isti onillik olub v\u0259 son d\u00f6rd onilliyin h\u0259r bir onilliyi \u00f6nc\u0259kind\u0259n daha isti olub.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi dedikd\u0259 ilk a\u011f\u0131la g\u0259l\u0259n havan\u0131n istil\u0259\u015fm\u0259sidir. Ancaq unutmayaq ki, temperaturun y\u00fcks\u0259lm\u0259si bu hekay\u0259nin yaln\u0131z ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. Yer h\u0259r \u015feyin bir-birin\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bir sistem oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn intensiv quraql\u0131qlar, su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131, \u015fidd\u0259tli yan\u011f\u0131nlar, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin qalxmas\u0131, da\u015fq\u0131nlar, q\u00fctb buzlar\u0131n\u0131n \u0259rim\u0259si, f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan tufanlar v\u0259 biom\u00fcxt\u0259lifliyin azalmas\u0131 bu prosesl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r, getdikc\u0259 daha da intensivl\u0259\u015f\u0259c\u0259k.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u0130qlim aliml\u0259rinin d\u0259niz buzlar\u0131n\u0131n itirilm\u0259si, buzlaqlar\u0131n v\u0259 buz t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rinin \u0259rim\u0259si, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin qalxmas\u0131 v\u0259 daha g\u00fccl\u00fc istilik dal\u011falar\u0131 kimi proqnozla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 t\u0259sirl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259yacan t\u0259bili \u00e7alan narahatl\u0131qlar\u0131n\u0131n artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Aliml\u0259rin proqnozlar\u0131na g\u00f6r\u0259, iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259sirl\u0259rin \u015fidd\u0259ti g\u0259l\u0259c\u0259k insan f\u0259aliyy\u0259tinin rolundan as\u0131l\u0131 olacaq. Daha \u00e7ox istixana qaz\u0131 emissiyas\u0131 daha \u00e7ox iqlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 planetimizd\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f z\u0259r\u0259rli t\u0259sirl\u0259r dem\u0259kdir. N\u0259tic\u0259ni do\u011furan s\u0259b\u0259bl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nsa, deyil\u0259nl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l edils\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259ni qism\u0259n t\u0259nziml\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. G\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259sirl\u0259r buraxd\u0131\u011f\u0131m\u0131z karbon qaz\u0131n\u0131n \u00fcmumi miqdar\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u0130nsanlar qlobal istil\u0259\u015fm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Son 200 ild\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 insanlar\u0131n m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bel\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131b ki, insan h\u0259yat \u015f\u0259raiti v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti d\u00fcnyan\u0131 daha s\u00fcr\u0259tli istil\u0259\u015f\u0259n istixana qazanlar\u0131na d\u00f6nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub. N\u0259tic\u0259d\u0259 su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 qlobal iqlim b\u00f6hran\u0131 yaran\u0131b. <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">B\u00f6hran t\u0259kc\u0259 \u015firin su ehtiyat\u0131n\u0131n azalmas\u0131 kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rmir, \u00e7ox\u015fax\u0259lidir. Temperaturun y\u00fcks\u0259lm\u0259si m\u00f6vcud \u015firin su m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl patogenl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur ki, bu da t\u0259sir\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f suyu insanlar\u0131n i\u00e7m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259li edir. Daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil ed\u0259n is\u0259 q\u0131tl\u0131qd\u0131r- su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131. D\u00fcnyadak\u0131 sirin su ehtiyatlar\u0131m\u0131z getdikc\u0259 t\u00fck\u0259nir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">2010-2018-ci ill\u0259r aras\u0131nda ba\u015f ver\u0259n t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n 74 faizi quraql\u0131q v\u0259 da\u015fq\u0131nlar da daxil olmaqla su il\u0259 ba\u011fl\u0131 olub. Bundan sonra da bu c\u00fcr hadis\u0259l\u0259rin tezliyi v\u0259 intensivliyinin yaln\u0131z iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 artaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. Az\u0259rbaycanda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, su resurslar\u0131, enerji, me\u015f\u0259, turizm v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 sektoru iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 h\u0259ssas hesab edilir. V\u0259ziyy\u0259t \u00fcmumilikd\u0259 bel\u0259 olsa da, iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 \u0259n \u00e7ox h\u0259ssas olan sah\u0259l\u0259r k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 su sektorudur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 ekspertl\u0259r qrupu (IPCC) t\u0259r\u0259find\u0259n 2022-ci ild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f 6- c\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 hesabat\u0131nda b\u00fct\u00fcn qit\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 bir \u00e7ox okeanlarda apar\u0131lan m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, bir \u00e7ox t\u0259bii sisteml\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n hidroloji d\u00f6vr, su t\u0259minat\u0131 v\u0259 suyun keyfiyy\u0259ti, h\u0259m\u00e7inin su t\u0259chizat\u0131 ciddi sur\u0259td\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri t\u0259sirl\u0259rin\u0259 m\u0259ruz qalmaqdad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Hesabatdan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, c\u0259nubi Avropa, Qafqaz v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyada iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri y\u00fcks\u0259k temperaturlara, quraql\u0131qlara v\u0259 su resurslar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na, hidroenerjinin, yay turizminin v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 m\u0259d\u0259ni bitki\u00e7iliyin potensial\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Az\u0259rbaycan da qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259sirind\u0259n k\u0259narda qalmam\u0131\u015fd\u0131r. Son 100 ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 orta illik temperaturlar 0,4-1,30C-y\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131b. Temperatur art\u0131m\u0131 regionlardan as\u0131l\u0131 olaraq qeyri-b\u0259rab\u0259r paylan\u0131r. Son 10 illikl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ki\u00e7ik da\u011f \u00e7aylar\u0131nda sel v\u0259 da\u015fq\u0131nlar\u0131n say\u0131 v\u0259 g\u00fcc\u00fc normadan daha art\u0131qd\u0131r.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Az\u0259rbaycan\u0131n su ehtiyatlar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Az\u0259rbaycanda daxili su ehtiyatlar\u0131 region \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 nisb\u0259t\u0259n azd\u0131r v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n su ehtiyatlar\u0131n\u0131n 15%-ni t\u0259\u015fkil edir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 su ehtiyatlar\u0131m\u0131z son onillikl\u0259rd\u0259 azalm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 iqlim modell\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n onlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259 azalma ehtimal\u0131 var. \u00d6lk\u0259 \u0259halisinin artmas\u0131, iqtisadiyyat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 suvar\u0131lan k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n suya olan t\u0259labat artan templ\u0259 ir\u0259lil\u0259yir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u00d6lk\u0259nin yer\u00fcst\u00fc su ehtiyatlar\u0131n\u0131n m\u0259nb\u0259l\u0259rini \u00e7aylar, g\u00f6ll\u0259r, su anbarlar\u0131, buzlaqlar t\u0259\u015fkil edir. Yer\u00fcst\u00fc su ehtiyatlar\u0131 \u0259sas\u0259n \u00e7aylarda c\u0259ml\u0259nmi\u015fdir. \u00c7ay sular\u0131n\u0131n ehtiyatlar\u0131n\u0131n 67-70%-i qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259razisind\u0259, qalan\u0131 is\u0259 (yerli ax\u0131m) \u00f6lk\u0259mizin daxili \u00e7aylar\u0131nda formala\u015f\u0131r. \u00c7ay sular\u0131n\u0131n \u00fcmumi t\u0259bii ehtiyatlar\u0131 28,5-30,5 milyard m3, t\u0259\u015fkil edir ki, onun da qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259razisind\u0259n \u00f6lk\u0259miz\u0259 daxil olan transs\u0259rh\u0259d \u00e7aylarda formala\u015fan hiss\u0259si 19,0-20,5 milyard m3 yerli \u00e7aylar\u0131n ax\u0131m\u0131 is\u0259 9,5-10,0 milyard m3 t\u0259\u015fkil edir.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Quraql\u0131q ill\u0259rd\u0259 t\u0259bii su ehtiyatlar\u0131 22,6-27,0 milyard m3-\u0259 q\u0259d\u0259r azal\u0131r. M\u00fcvafiq olaraq, bu sular\u0131n 17,1-14,3 milyard m3 transs\u0259rh\u0259d \u00e7aylar\u0131na aiddir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Transs\u0259rh\u0259d sular\u0131n 25%-i h\u0259min d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcxt\u0259lif istifad\u0259 m\u0259qs\u0259di \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcnd\u0259n onlarla \u00f6lk\u0259mizin \u0259razisin\u0259 yaln\u0131z 13,5-14,0 milyard m3 su daxil olur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olan su ehtiyatlar\u0131 23,0- 24,0 milyard m3 t\u0259\u015fkil edir.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Son 27 ild\u0259 \u0259sas Tranzit \u00e7aylar olan K\u00fcr v\u0259 Araz \u00e7aylar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 sululu\u011fun d\u0259yi\u015fm\u0259 tendensiyas\u0131 verilmi\u015fdir. 1991-2017-ci ill\u0259rd\u0259 sululu\u011fun 1961-1990-c\u0131 ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259li d\u0259yi\u015fm\u0259si verilir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, h\u0259min m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 illik azalma iqlim normas\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 4%-d\u0259n 24 %-d\u0259k t\u0259\u015fkil edir.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>Da\u015fq\u0131nlar<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-19491\" src=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Screenshot_2.png\" alt=\"\" width=\"662\" height=\"392\" srcset=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Screenshot_2.png 662w, https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Screenshot_2-300x178.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 662px) 100vw, 662px\" \/><\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisi d\u00fcnyada daha \u00e7ox sel m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n \u0259razil\u0259r s\u0131ras\u0131na daxil edilir. Respublika \u0259razisinin t\u0259xmin\u0259n yar\u0131s\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n B\u00f6y\u00fck v\u0259 Ki\u00e7ik Qafqaz da\u011f sisteml\u0259rind\u0259 sel hadis\u0259l\u0259rinin formala\u015fmas\u0131 daha intensiv ba\u015f verir. \u018fn \u00e7ox sel hadis\u0259l\u0259ri B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n C\u0259nub yamac\u0131nda v\u0259 Nax\u00e7\u0131van MR-in y\u00fcks\u0259k da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rind\u0259 ba\u015f verir. Bu da\u011f sisteml\u0259rind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 sel rayonlar\u0131n\u0131 ay\u0131rmaq olar:<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u2022 B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n c\u0259nub yamac\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u2022 B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n \u015fimal-\u015f\u0259rq yamac\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u2022 Ki\u00e7ik Qafqaz\u0131n \u015fimal-\u015f\u0259rq yamac\u0131 (\u015eahda\u011f v\u0259 Murovda\u011f silsil\u0259l\u0259ri)<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u2022 Ki\u00e7ik Qafqaz\u0131n c\u0259nub-q\u0259rq yamac\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u2022 Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u0259razi \u00e7aylar\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi Milli Hidrometeorologiya Xidm\u0259tinin Co\u011frafiya \u0130nstitutunun m\u0259lumatlar\u0131 \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n sel x\u0259rit\u0259si t\u0259rtib olunub. <\/span><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u018fn \u00e7ox sel hadis\u0259l\u0259ri Respublikan\u0131n \u015e\u0259ki-Zaqatala v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n y\u00fcks\u0259k da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rind\u0259 ba\u015f verir. Respublika \u0259razisind\u0259 yaranan sell\u0259rin 85-87%-i ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131 hesab\u0131na formala\u015f\u0131r. 1966-2017-ci ill\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259 \u00e7aylar\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan da\u015fq\u0131nlar\u0131n tendensiyas\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi olub. <\/span><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Y\u00fcks\u0259k sululuq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131nda, B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n c\u0259nub yamac\u0131 v\u0259 L\u0259nkaran-Astara b\u00f6lg\u0259si \u00e7aylar\u0131nda da\u015fq\u0131nlar m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. <\/span><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri modell\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 su ehtiyatlar\u0131n\u0131n art\u0131m\u0131 g\u00f6zl\u0259nilmir, iri \u00e7aylarda t\u0259nziml\u0259n\u0259n su anbarlar\u0131n\u0131n olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r, onda maksimal s\u0259rfl\u0259rin burax\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri olmayacaq.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ki\u00e7ik \u00e7aylar \u00fcz\u0259rind\u0259 layih\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f su anbarlar\u0131n\u0131n tikilm\u0259si, da\u015fq\u0131n hadis\u0259l\u0259rinin azalmas\u0131na t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r, t\u0259bii f\u0259lak\u0259t hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 bir f\u0259al vasit\u0259 kimi ir\u0259li getm\u0259y\u0259 imkan vermi\u015f olar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Apar\u0131lan qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olmu\u015fdur ki, 1961-1990 d\u00f6vr\u00fcn\u0259 nisb\u0259t\u0259n 1991-2017 d\u00f6vr\u00fc \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 temperaturun y\u00fcks\u0259lm\u0259si v\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n \u0259sas\u0259n azalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar respublikan\u0131n daxili \u00e7aylar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 su s\u0259rfind\u0259 azalma ba\u015f verir. Azalma \u0259sas\u0259n yay d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 daha \u00e7ox ba\u015f verir.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Buzlaqlar<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Az\u0259rbaycanda \u0259sas buzlaq sah\u0259l\u0259r B\u00f6y\u00fck Qafqazda Qusar\u00e7ay\u0131n h\u00f6vz\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Son 110 ild\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, bu d\u00f6vrd\u0259 buzlaqlar\u0131n sah\u0259si 4,9 km<sup>2<\/sup>-dan\u00a0 2,4 km<sup>2<\/sup>-a q\u0259d\u0259r azalm\u0131\u015f v\u0259 haz\u0131rda onlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259rh\u0259ddi orta hesabla d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 3500m h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259n ke\u00e7ir.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-19493\" src=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Screenshot_3.png\" alt=\"\" width=\"573\" height=\"597\" srcset=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Screenshot_3.png 573w, https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Screenshot_3-288x300.png 288w\" sizes=\"auto, (max-width: 573px) 100vw, 573px\" \/><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>Yeralt\u0131 sular <\/strong>\u00f6lk\u0259nin B\u00f6y\u00fck v\u0259 Ki\u00e7ik Qafqaz\u0131n da\u011f\u0259t\u0259yi hiss\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 d\u00fcz\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259, Nax\u00e7\u0131vanda v\u0259 Tal\u0131\u015fda formala\u015faraq g\u00fcnd\u0259 24 mln.m<sup>3<\/sup> (ild\u0259 8,8 km<sup>3<\/sup>) t\u0259\u015fkil edir. Hal-haz\u0131rda g\u00fcnd\u0259 5 mln. m<sup>3<\/sup> v\u0259 ya \u00fcmumi ehtiyatlar\u0131n yaln\u0131z 20%-ind\u0259n istifad\u0259 olunur. Bu is\u0259 su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00f6lk\u0259nin yeralt\u0131 su potensial\u0131ndan daha geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259 bilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcny g\u00f6st\u0259rir.<\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 d\u00fcnyan\u0131 narahat edir<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 ekspert, BMT-nin \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u00fczr\u0259 ke\u00e7mi\u015f \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi \u0130sa \u018fliyev Noyabr\u0131n birinci yar\u0131s\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fcn BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131n\u0131n (COP 26) ke\u00e7irildiyi Qlazqoya dikildiyini bildir\u0259n maraql\u0131 fakt s\u0259sl\u0259ndirib.<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-19485\" src=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/260162862_4360812670692125_933499766652778299_n.jpg\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"829\" srcset=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/260162862_4360812670692125_933499766652778299_n.jpg 1280w, https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/260162862_4360812670692125_933499766652778299_n-300x194.jpg 300w, https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/260162862_4360812670692125_933499766652778299_n-1024x663.jpg 1024w, https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/260162862_4360812670692125_933499766652778299_n-768x497.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/span><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 8pt;\">\u0130sa \u018fliyev(Foto: sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259)<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u0130sa \u018fliyevin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, konfrans\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sirl\u0259rin yum\u015fald\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 h\u0259r hans\u0131 yeni bir raz\u0131la\u015fman\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si yox, art\u0131q q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan Paris Sazi\u015finin 1.5\u00b0C d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 saxlan\u0131lma kimi \u0259n iddial\u0131 m\u0259qs\u0259dinin yerin\u0259 yetirilm\u0259si \u00fczr\u0259 icra mexanizml\u0259ri bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259sind\u0259n ibar\u0259t olub. Ekspert bildirib ki, konfransda indiki d\u00fcnya ger\u00e7\u0259klikl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan raz\u0131la\u015fma \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fanslar\u0131n \u00e7ox az olmas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n, Qlazqo \u0130qlim Pakt\u0131 q\u0259bul edilib.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u201cQ\u0259bul edil\u0259n Iqlim Pakt\u0131 sad\u0259c\u0259 yax\u0131n bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259 iqlim\u0259 t\u0259sirl\u0259rin yum\u015fald\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z bir istiqam\u0259t t\u0259klif edir. Bu x\u0259tt iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri kimi \u0259ks -\u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 malik olduqca m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 bir t\u0259r\u0259qqi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc yaratsa da, t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, Paris sazi\u015finin \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail olunmas\u0131 (1.5\u00b0C v\u0259 ya 2\u00b0C kimi) bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 k\u0259nara \u00e7\u0131x\u0131r. Bu bax\u0131mdan v\u0259ziyy\u0259ti idealla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn el\u0259 bir ciddi \u0259sas yoxdur v\u0259 he\u00e7 kim\u0259 sirr deyil ki, qlobal emissiyalarda arzu olunan azalmalarla, real azalmalar aras\u0131nda f\u0259rq b\u00f6y\u00fckd\u00fcr v\u0259 getdikc\u0259 bu f\u0259rq artmaqdad\u0131r. Bu da o dem\u0259kdir ki, Qlazqo Sammitinin q\u0259bul etdiyi \u00f6hd\u0259likl\u0259r yerin\u0259 yetirils\u0259 (h\u0259r\u00e7\u0259nd s\u00f6zd\u0259n \u0259m\u0259li i\u015f\u0259 ke\u00e7ilm\u0259sin\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr) bel\u0259, d\u00fcnya 2,7\u00b0C d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259n \u00e7ox istil\u0259\u015fm\u0259 trayektoriyas\u0131 il\u0259 ir\u0259lil\u0259m\u0259kd\u0259 davam ed\u0259c\u0259kdir. Bax\u0131n qlobal temperaturun 1.5\u00b0C artmas\u0131 \u00fczr\u0259 Yer atmosferinin karbon b\u00fcdc\u0259sinin tamamlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259xmin\u0259n 500 milyard tondan az qalm\u0131\u015fd\u0131r. Problem\u0259 qlobal emissiyalar\u0131n indiki illik s\u0259viyy\u0259 (he\u00e7 bils\u0259ydiniz bu s\u0259viyy\u0259d\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r qaranl\u0131q m\u0259qamlar, qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlikl\u0259r v\u0259 suallar var&#8230;) miqdar\u0131 il\u0259 baxsaq, g\u00f6r\u0259rik ki, bu b\u00fcdc\u0259 yax\u0131n 10-15 ild\u0259 qapan\u0131r. Paris sazi\u015finin \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n olan qlobal temperatur art\u0131m\u0131n\u0131n 1.5\u00b0C d\u0259r\u0259c\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 saxlan\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 art\u0131q ham\u0131ya m\u0259lumdur. H\u0259r artan 0,1\u00b0C qlobal iqlim sistemind\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin geriy\u0259 d\u00f6nm\u0259z xarakter almas\u0131 ehtimal\u0131n\u0131 daha da art\u0131r\u0131r v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti daha t\u0259hl\u00fck\u0259li d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq bir ana yax\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131r. Haz\u0131rda d\u00fcnya birliyi yol ayr\u0131c\u0131ndad\u0131r v\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox az vaxt qal\u0131b. \u018fslind\u0259 d\u00fcnya birliyi t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015f BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131 v\u0259 onun Paris Sazi\u015finin son m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 dair b\u0259zi m\u00fcdd\u0259a v\u0259 prinsipl\u0259rin (t\u0259bii olaraq n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan adaptasiya, qlobal temperatur art\u0131m\u0131n\u0131n 1.5\u00b0C d\u0259r\u0259c\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259s. v\u0259 s.) art\u0131q a\u00e7\u0131q -a\u015fkar k\u00f6hn\u0259lmi\u015f oldu\u011fu ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 bu s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud reall\u0131qlara \u0259saslanan m\u00fcvafiq d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin edilm\u0259si vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259ndir. Bel\u0259 olan halda, \u015firin x\u0259yallara \u0259saslanan arzularla ya\u015famaqdansa, elm\u0259 v\u0259 m\u00f6vcud reall\u0131qlara uy\u011fun f\u0259aliyy\u0259t proqramlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 icra edilm\u0259si daha m\u0259ntiqlidir. \u00d6z- \u00f6z\u00fcn\u00fc aldatma\u011f\u0131n is\u0259 he\u00e7 kim\u0259 he\u00e7 bir faydas\u0131 yoxdur. Ola bilsin ki, indiki d\u00fcnya bu olduqca m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259llind\u0259 laz\u0131m olan ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259rin \u0259ld\u0259 edilm\u0259si qabiliyy\u0259tind\u0259 deyil v\u0259 insan o\u011flu bunu bir ne\u00e7\u0259 \u0259sr bundan \u0259vv\u0259l g\u00f6rm\u0259liydi, amma g\u00f6r\u0259 bilm\u0259mi\u015fdir. Lakin a\u011fr\u0131d\u0131c\u0131 m\u0259qam budur ki, problemin mahiyy\u0259ti m\u0259lum olandan sonra da, t\u0259xmin\u0259n ke\u00e7\u0259n son 50 il \u0259rzind\u0259 d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259ll edilm\u0259si \u00fczr\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rd\u0259n \u00e7ox vaxt bil\u0259r\u0259kd\u0259n, b\u0259z\u0259n is\u0259 bilm\u0259y\u0259r\u0259kd\u0259n yay\u0131nm\u0131\u015flar. Biz\u0259 is\u0259 \u00fcmid etm\u0259k qal\u0131r ki, qar\u015f\u0131dak\u0131 10 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 \u0259sas \u00f6lk\u0259l\u0259r iqlim planlar\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b olunan s\u0259viyy\u0259d\u0259 g\u00fccl\u0259ndir\u0259r\u0259k, qlobal temperatur art\u0131m\u0131n\u0131n he\u00e7 olmasa 2\u00b0C \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259kl\u0259r&#8230; Indiki v\u0259ziyy\u0259ti d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rk\u0259n, 4 il bundan \u0259vv\u0259l Bonnda ke\u00e7iril\u0259n konfransda Fici d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259klif etdiyi Talanoa dialoqunun \u0259sas suallar\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131m: \u0130qlim f\u0259aliyy\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan biz haraday\u0131q? Hara getm\u0259k ist\u0259yirik? v\u0259 Ora nec\u0259 ged\u0259 bil\u0259rik? \u018fsas m\u0259suliyy\u0259t is\u0259 d\u00fcnyan\u0131 bu g\u00fcn\u0259 qoyan inki\u015faf etmi\u015f apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr&#8230;\u201d, ekspert fikirl\u0259rini bel\u0259 yekunla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">-\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 s\u0259b\u0259b olan emissiyalar d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259n g\u0259lir v\u0259 h\u0259r k\u0259s\u0259 t\u0259sir edir, lakin b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r dig\u0259rl\u0259rind\u0259n qat-qat \u00e7ox emissiyalar\u0131 istehsal edirl\u0259r. Yeddi \u0259n b\u00f6y\u00fck emissiya yaln\u0131z (\u00c7in, Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar, Hindistan, Avropa \u0130ttifaq\u0131, \u0130ndoneziya, Rusiya Federasiyas\u0131 v\u0259 Braziliya) 2020-ci ild\u0259 qlobal istixana qaz\u0131 emissiyalar\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n yar\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edib. Y\u0259qin ki, ekspert \u201cd\u00fcnyan\u0131 bu g\u00fcn\u0259 qoyan inki\u015faf etmi\u015f apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u201d, dey\u0259rk\u0259n haql\u0131 olaraq bunlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutub. H\u0259r k\u0259s iqliml\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259lidir, lakin daha \u00e7ox problem yaradan insanlar\u0131n v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rin ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha b\u00f6y\u00fck m\u0259suliyy\u0259ti var.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli M\u0259clisi BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131na 1995-ci ild\u0259 qo\u015fulub. \u00d6lk\u0259miz \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n \u018flav\u0259 1 qrupuna daxil olmayan tam h\u00fcquqlu t\u0259r\u0259f kimi \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda istilik effekti yaradan qaz tullant\u0131lar\u0131n\u0131n kadastr\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq yenil\u0259ndirilm\u0259si, milli m\u0259lumatlarin haz\u0131rlanmas\u0131 kimi \u00f6hd\u0259likl\u0259r g\u00f6t\u00fcr\u00fcb v\u0259 bu \u00f6hd\u0259likl\u0259r sistemli \u015f\u0259kild\u0259 yerin\u0259 yetirilm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131na \u0259lav\u0259 olan Paris Sazi\u015fini 22 aprel 2016-c\u0131 ild\u0259 imzalam\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min ilin oktyabr ay\u0131nda ratifikasiya etmi\u015fdir.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi biz\u0259 nec\u0259 t\u0259sir edir?<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcffat\u0131 \u00fczr\u0259 iqtisad\u00e7\u0131 ekspert Vahid M\u0259h\u0259rr\u0259mli, bildirib ki, son 100 ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 orta illik temperatur 0, 4-1,3oC-y\u0259 q\u0259d\u0259r artd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, suya olan t\u0259labat art\u0131b, bitki\u00e7ilikd\u0259 su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, quraql\u0131q s\u0259b\u0259bind\u0259n m\u0259hsuldarl\u0131q a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb, torpaqda kimy\u0259vi v\u0259 biokimy\u0259vi prosesl\u0259rin s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc azal\u0131b, \u015foran torpaq sah\u0259l\u0259ri art\u0131b, s\u0259hrala\u015fma prosesi s\u00fcr\u0259tl\u0259nib. Ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n azalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u00e7aylarda suyun h\u0259cmi azal\u0131b. <\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-19486\" src=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/337722951_542413127788846_295929861288388787_n.jpg\" alt=\"\" width=\"618\" height=\"608\" srcset=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/337722951_542413127788846_295929861288388787_n.jpg 618w, https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/337722951_542413127788846_295929861288388787_n-300x295.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 618px) 100vw, 618px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 8pt;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Vahid M\u0259h\u0259rr\u0259mli(Foto: sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">-\u00d6lk\u0259nin su resursu son 10 il \u0259rzind\u0259 32 milyard kub metrd\u0259n 25 milyard kub metr\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Son ill\u0259rd\u0259 sel \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si 14 d\u0259f\u0259 art\u0131b. Regionlarda dolu d\u00fc\u015fm\u0259si hallar\u0131 2 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox art\u0131b. \u0130ntensiv ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n ya\u011fmas\u0131 v\u0259 sel sular\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n fermerl\u0259rin t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131na ciddi ziyan d\u0259yib. <\/span><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">B\u00fct\u00fcn bunlar s\u00fcbut edir ki, Az\u0259rbaycan iqlim istil\u0259\u015fm\u0259sinin t\u0259sirind\u0259n yan ke\u00e7mir. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na d\u0259y\u0259n z\u0259r\u0259r ilb\u0259il art\u0131r. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Hidrometeorologiya Xidm\u0259ti t\u0259kc\u0259 bu ilin iyununda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 55 sel hadis\u0259sini qeyd\u0259 al\u0131b. \u0130yun ay\u0131nda \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131lar \u0259sas\u0259n da\u011fl\u0131q v\u0259 da\u011f\u0259t\u0259yi rayonlarda leysan xarakterli intensiv v\u0259 g\u00fccl\u00fc olub.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Xidm\u0259tin m\u0259lumat\u0131nda qeyd edilib ki, ay \u0259rzind\u0259 hava \u015f\u0259raiti b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 11 g\u00fcnd\u0259n 24 g\u00fcn\u0259 kimi ya\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 ke\u00e7ib, \u0259sas\u0259n \u015fimal v\u0259 \u015f\u0259rq rayonlar\u0131nda iqlim norman\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 a\u015f\u0131b. Qusarda 3,2 d\u0259f\u0259, Qaxda 2,8 d\u0259f\u0259, Sabirabadda 2 d\u0259f\u0259 \u00e7ox olub.Qubada ayl\u0131q norma 169%, \u015e\u0259kid\u0259 143%, Balak\u0259nd\u0259 131%, Zaqatalada 118%, G\u0259nc\u0259d\u0259 111%, G\u0259d\u0259b\u0259yd\u0259 117%, C\u0259f\u0259rxanda 106% m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. L\u0259nk\u0259ran-Astara zonas\u0131nda is\u0259 nisb\u0259t\u0259n az ya\u011f\u0131nt\u0131 hava \u015f\u0259raiti qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b v\u0259 ayl\u0131q norman\u0131n 23-70%-ni t\u0259\u015fkil edib.Ya\u011fan intensiv ya\u011f\u0131\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7aylarda sululuq art\u0131b, b\u0259zi \u00e7aylardan q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli sel ke\u00e7ib. Havan\u0131n \u0259sas\u0259n qeyri-sabit ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, Bak\u0131da ay \u0259rzind\u0259 orta sutkal\u0131q temperatur 24 g\u00fcn normadan y\u00fcks\u0259k (1-5\u00b0) olub.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">Az\u0259rbaycanda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bitkil\u0259rinin 90 faizinin suvar\u0131lan torpaqlarda yeti\u015fdirilir. Respublikam\u0131z\u0131n aran b\u00f6lg\u0259sind\u0259 suvar\u0131lma apar\u0131lmadan k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bitkil\u0259ri yeti\u015fdirm\u0259k qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bel\u0259 olan bir \u015f\u0259raitd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi d\u0259 su ehtiyatlar\u0131ndan as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n indi d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verdiyi bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 problem yay aylar\u0131nda daha \u00e7ox m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. \u00c7\u00fcnki isti havada suya t\u0259l\u0259bat 2\u20133 d\u0259f\u0259 art\u0131r. Apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar\u0131n t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 temperaturun v\u0259 buxarlanman\u0131n artmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizin su ehtiyatlar\u0131 20-25 faiz azala bil\u0259r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u015eirin suyun BMT t\u0259r\u0259find\u0259n art\u0131q t\u00fck\u0259n\u0259n ehtiyatlar s\u0131ras\u0131na daxil edildiyini dey\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259sisl\u0259r Az\u0259rbaycanda da \u015firin su ehtiyatlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 h\u0259min ehtiyatlar\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259si v\u0259 idar\u0259 edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra proqramlar\u0131n q\u0259bul olunmas\u0131n\u0131n vacibliyini qeyd edib. Yegan\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu sudan q\u0259na\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k v\u0259 israf\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqd\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn suvarmada s\u0259m\u0259r\u0259li \u00fcsullardan istifad\u0259 qa\u00e7\u0131lmazd\u0131r. Ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131n a\u00e7\u0131q, n\u0259zar\u0259tsiz v\u0259 sell\u0259m\u0259 qaydas\u0131nda sulanmas\u0131 ciddi itkil\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 damc\u0131 v\u0259 \u00e7il\u0259m\u0259 \u00fcsullar\u0131ndan istifad\u0259 edilm\u0259lidir. Bu \u00fcsul su israf\u0131n\u0131 60 %-\u0259 q\u0259d\u0259r azald\u0131r, eyni zamanda torpaqlar\u0131n \u015foranla\u015fmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">G\u0259l\u0259c\u0259k ekosistemin i\u015fl\u0259m\u0259si bundan sonra daha \u00e7ox suyun m\u00f6vcudlu\u011fundan as\u0131l\u0131 olacaq. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">T\u0259bi\u0259t h\u0259l\u0259 m\u0259hdud su ehtiyatlar\u0131 il\u0259 bitki istehsal\u0131n\u0131 art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259n sirl\u0259ri a\u00e7a bil\u0259r. Biz insan o\u011fullar\u0131 m\u0259ntiq v\u0259 h\u0259ssasl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k yeni, \u015firin su ehtiyatlar\u0131m\u0131z\u0131 k\u0259\u015fv ed\u0259 v\u0259 a\u011f\u0131lla idar\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">K\u00f6n\u00fcl Al\u0131<\/span><\/strong><br \/>\n<strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;\">\u201cM\u0259qal\u0259 \u0130sve\u00e7r\u0259 \u0130nki\u015faf Agentliyi t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n &#8220;Az\u0259rbaycan: v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 nec\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259 bil\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131&#8221; layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlan\u0131b. Layih\u0259nin icra\u00e7\u0131s\u0131 Sahibkarl\u0131\u011fa v\u0259 Bazar \u0130qtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0130nki\u015faf\u0131na Yard\u0131m Fondudur&#8221;.<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yer niy\u0259, nec\u0259 isinir? &nbsp; Qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin bird\u0259n- bir\u0259 yaranan problem olmad\u0131\u011f\u0131 sirr deyil. \u0130nsanlar\u0131n atmosfer\u0259 buraxd\u0131\u011f\u0131 istixana qazlar\u0131n\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19478,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[30,29],"tags":[],"class_list":["post-19476","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-manset"],"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/climatechange11.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19476"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20092,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19476\/revisions\/20092"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}