{"id":22576,"date":"2025-01-17T10:36:04","date_gmt":"2025-01-17T07:36:04","guid":{"rendered":"https:\/\/basta2.com\/?p=22576"},"modified":"2025-01-17T12:06:01","modified_gmt":"2025-01-17T09:06:01","slug":"22576","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/arxivl\u0259r\/22576","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda referendum m\u00fczakir\u0259l\u0259ri: Konstitusiyada n\u0259l\u0259r D\u018fY\u0130\u015e\u018f B\u0130L\u018fR&#8230;"},"content":{"rendered":"<header id=\"header\" class=\"header\">\n<div class=\"header_bottom clearfix visible_mob\">\n<div class=\"main_center clearfix\">\n<div class=\"header_right\">\n<div class=\"search_opn\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/header>\n<div id=\"site_content\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"detail_page\">\n<div class=\"main_center clearfix\">\n<div class=\"sect_body\">\n<div class=\"wrap_left\">\n<div class=\"news_inner_items\">\n<div class=\"detail_container font_scale\">\n<div class=\"section_body\">\n<div class=\"nw_in_text clearfix\">\n<p><strong>Bi ilin \u201cKonstitusiya v\u0259 Suverenlik \u0130li\u201d elan edilm\u0259si Az\u0259rbaycanda yenid\u0259n referendumla ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259ri q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131b. Bu haqda Modern.az m\u0259qal\u0259 d\u0259rc edib.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259zi ekspertl\u0259r hakimiyy\u0259tin konstitusiya d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 haz\u0131rla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edir.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, konstitusiyaya d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 qazan\u0131lan q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n sonra zaman-zaman g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lib. H\u0259tta parlamentd\u0259 d\u0259 bu bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilib.<\/p>\n<p>Bildirilir ki, q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n sonra regionda yaranan yeni v\u0259ziyy\u0259t, azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 yeni idar\u0259\u00e7ilik sisteminin (x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r) yarad\u0131lmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin parlamentd\u0259 deputatlar\u0131n say\u0131n\u0131n \u0259hali say\u0131n\u0131n artmas\u0131na adekvat olmamas\u0131 v\u0259 dig\u0259r s\u0259b\u0259bl\u0259r konstitusiya d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rini \u015f\u0259rtl\u0259ndirir.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r konstitusiyada d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2025\/01\/17\/1737098641_dsc_7377_1623421810.jpeg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><b>Deputatlar\u0131n say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131<\/b><\/p>\n<p>1995-ci ild\u0259 q\u0259bul edil\u0259n Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131na g\u00f6r\u0259, Milli M\u0259clisd\u0259 125 deputat t\u0259msil olunur. B\u0259zi ekspertl\u0259r v\u0259 siyas\u0259t\u00e7il\u0259r bildirir ki, 1995-ci ild\u0259n bu yana \u00f6lk\u0259 \u0259halisi 2 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox art\u0131b, ancaq \u0259halinin parlamentd\u0259 t\u0259msil\u00e7ilik nisb\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259yib. \u018fg\u0259r 1995-ci ild\u0259 parlamentin 1 deputat\u0131 61 min n\u0259f\u0259ri t\u0259msil edirdis\u0259, bu g\u00fcn 1 deputat 81 min n\u0259f\u0259ri t\u0259msil edir. Buna g\u00f6r\u0259, zaman-zaman b\u0259zi siyas\u0259t\u00e7il\u0259r parlamentin deputatlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Deputatlar\u0131n say\u0131n\u0131n 150, 175 v\u0259 ya 200-\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259klif edilir. 1995-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259 apard\u0131qda dey\u0259 bil\u0259rik ki, Milli M\u0259clis \u00fczvl\u0259rinin say\u0131 \u0259n az\u0131 150-y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bununla \u0259n az\u0131 1995-ci ild\u0259ki t\u0259msil\u00e7ilik nisb\u0259tini \u0259ld\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><b>Qar\u0131\u015f\u0131q se\u00e7ki sistemin\u0259 ke\u00e7id<\/b><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131nda d\u0259yi\u015fm\u0259si g\u00f6zl\u0259nil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q se\u00e7ki sistemin\u0259 ke\u00e7iddir. Parlament se\u00e7kil\u0259rind\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q se\u00e7ki sistemi 2002-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00f6vcud olub. 1995 v\u0259 2000-ci ill\u0259rd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 parlamentin 20%-i (25 deputat) proporsional, 80%-i is\u0259 majoritar qaydada se\u00e7ilib.<\/p>\n<p>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, proporsional se\u00e7ki sistemind\u0259 se\u00e7icil\u0259r birba\u015fa namiz\u0259dl\u0259r\u0259 deyil, partiyalara s\u0259s verir. Partiyalar qazand\u0131qlar\u0131 s\u0259sl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 parlamentd\u0259 mandat qazan\u0131r. Majoritar se\u00e7ki sistemind\u0259 is\u0259 se\u00e7icil\u0259r birba\u015fa namiz\u0259d\u0259 s\u0259s verir v\u0259 \u0259n \u00e7ox s\u0259s toplayan namiz\u0259d deputat se\u00e7ilir. H\u0259r iki sistemin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri v\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131 var. Proporsional se\u00e7ki sistemi siyasi partiyalar\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 pl\u00fcralizmin inki\u015faf\u0131na t\u0259kan verir, majoritar sistemd\u0259 is\u0259 xalqla deputat aras\u0131nda birba\u015fa \u0259laq\u0259 olur v\u0259 deputat xalq\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 daxil olmaqla bir \u00e7ox Avropa \u00f6lk\u0259si tam proporsional, B\u00f6y\u00fck Britaniya, Az\u0259rbaycan, \u0130ran kimi \u00f6lk\u0259l\u0259r majoritar, Almaniya kimi \u00f6lk\u0259l\u0259r is\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q se\u00e7ki sistemind\u0259n istifad\u0259 edir.<\/p>\n<p><strong>\u0130cra hakimiyy\u0259tl\u0259rinin l\u0259\u011fvi<\/strong><\/p>\n<p>Azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 prezidentin x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259lik institutunun yarad\u0131lmas\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycanda icra hakimiyy\u0259tl\u0259rinin l\u0259\u011fv edilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lib. X\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 prezidentin m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi \u0259razi h\u00fcdudlar\u0131nda prezidenti t\u0259msil ed\u0259n v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsdir v\u0259 prezidentin m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi \u0259razi h\u00fcdudlar\u0131nda onun m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irir. Yeni yarad\u0131lan qurumun t\u0259tbiqi u\u011furlu n\u0259tic\u0259 ver\u0259rs\u0259, \u00f6lk\u0259nin dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259 d\u0259 prezidentin x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi yarad\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2025\/01\/17\/1737098897_6389e26ae4057.jpeg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Nazirl\u0259r Kabinetinin l\u0259\u011fvi<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259zi ekspertl\u0259r iddia edir ki, Konstitusiyada Nazirl\u0259r Kabinetinin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus he\u00e7 bir s\u0259lahiyy\u0259ti yoxdur. Nazirl\u0259r Kabineti Prezidentin yan\u0131nda y\u00fcks\u0259k icra orqan\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, Nazirl\u0259r Kabinetinin b\u00fct\u00fcn s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri, \u0259slind\u0259, Prezidentindir. Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, Nazirl\u0259r Kabinetinin konstitusion statusu \u00e7ox z\u0259ifdir, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, h\u00f6kum\u0259t ola bilmir. Bir ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259l parlamentin deputat\u0131 Erkin Q\u0259dirli bildirib ki, Nazirl\u0259r Kabinetini saxlamaq niyy\u0259ti varsa, onu Prezidentd\u0259n ay\u0131r\u0131b parlament\u0259 tabe el\u0259tdirm\u0259k g\u0259r\u0259kdir (Fransa \u00f6rn\u0259yi). El\u0259 bir niyy\u0259t yoxdursa, onda onu l\u0259\u011fv etm\u0259k laz\u0131md\u0131r (AB\u015e \u00f6rn\u0259yi).<\/p>\n<p><strong>\u0130kipalatal\u0131 parlament<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rin qanunverici orqanlar\u0131 yuxar\u0131 v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 olmaqla iki palatadan ibar\u0259t olur. Parlamentin palatalar\u0131 t\u0259rkibin\u0259, formala\u015fma qaydas\u0131na, s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Ad\u0259t\u0259n qanunlar \u0259vv\u0259lc\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 palata t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilir, sonra t\u0259sdiq \u00fc\u00e7\u00fcn yuxar\u0131 palataya t\u0259qdim olunur. Yuxar\u0131 palata \u00fczvl\u0259rinin ad\u0259t\u0259n qanun layih\u0259sin\u0259 d\u0259yi\u015fiklik etm\u0259k h\u00fcququ yoxdur, onlar\u0131n v\u0259zif\u0259si qanunu q\u0259bul v\u0259 ya r\u0259dd etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>Praktikada bu qayda a\u015fa\u011f\u0131 palatan\u0131n daha g\u00fccl\u00fc olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur, \u00e7\u00fcnki h\u0259r bir qanun layih\u0259sinin formala\u015fmas\u0131 m\u0259hz a\u015fa\u011f\u0131 palatada ba\u015f verir. Bundan \u0259lav\u0259, h\u00f6kum\u0259t ad\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 palataya hesabat verir. AB\u015e-da Senat v\u0259 AB\u015e N\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r Palatas\u0131, B\u00f6y\u00fck Britaniyada \u0130cmalar Palatas\u0131 v\u0259 Lordlar Palatas\u0131, Rusiyada D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131 v\u0259 Federasiya \u015euras\u0131, Almaniyada Bundestaq v\u0259 Bundesrat adl\u0131 ikipalatl\u0131 parlament m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda ikipalatal\u0131 parlament aktual olmasa da, m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirilib.<\/p>\n<p><strong>Nax\u00e7\u0131van\u0131n muxtariyy\u0259tinin l\u0259\u011fvi<\/strong><\/p>\n<p>Zaman-zaman konstitusiyada m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n muxtariyy\u0259tinin l\u0259\u011fv edilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sidir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n z\u0259rur\u0259tin V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra daha aktual oldu\u011fu iddia edilir.<\/p>\n<p>Qeyd olunan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n ba\u015fqa konstitusiyada bir s\u0131ra texniki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r d\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancaq h\u0259l\u0259lik Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259ti referendum planlar\u0131n\u0131n olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlamay\u0131b\u2026<\/p>\n<p><strong>Modern.az<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Bi ilin \u201cKonstitusiya v\u0259 Suverenlik \u0130li\u201d elan edilm\u0259si Az\u0259rbaycanda yenid\u0259n referendumla ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259ri q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131b. Bu haqda Modern.az m\u0259qal\u0259 d\u0259rc<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1188,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[29,36],"tags":[],"class_list":["post-22576","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-siyast"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/milli-m\u0259clis-2.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22576"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22576\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22579,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22576\/revisions\/22579"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1188"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}