{"id":5691,"date":"2021-01-29T19:42:42","date_gmt":"2021-01-29T16:42:42","guid":{"rendered":"http:\/\/basta2.com\/?p=5691"},"modified":"2021-01-29T21:01:26","modified_gmt":"2021-01-29T18:01:26","slug":"5691","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/?p=5691","title":{"rendered":"Postm\u00fcharib\u0259 sindromu"},"content":{"rendered":"<p>Sovetin t\u0259z\u0259c\u0259 \u00e7\u00f6k\u0259n vaxtlar\u0131 idi. Turist firmas\u0131 Ladoqa g\u00f6l\u00fcnd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Valaam adas\u0131na iki g\u00fcnl\u00fck g\u0259mi s\u0259f\u0259ri t\u0259\u015fkil edirdi. Sankt-Peterburqa g\u0259lmi\u015fk\u0259n oran\u0131 da g\u00f6r\u0259k deyib dostlarla s\u0259yah\u0259t\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131q.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>O vaxt Valaam pravoslav monast\u0131r\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u018fvv\u0259l \u0259lill\u0259r eviymi\u015f. Sonralar oxudum ki, bu g\u00f6z\u0259l ada v\u0259 yara\u015f\u0131ql\u0131 q\u0259dim dini abid\u0259ni kommunistl\u0259r d\u0259h\u015f\u0259tli bir ev\u0259 \u00e7eviribmi\u015f. Niy\u0259? Nec\u0259?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1941-1945 m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra sovet xalq\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259nin eyforiyas\u0131n\u0131 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 \u0259lilyl\u0259 birg\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Kinolarda g\u00f6rm\u00fc\u015f olars\u0131n\u0131z \u0259lini, aya\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6z\u00fcn\u00fc itirmi\u015f m\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131n\u0131 \u2013 qoltuq a\u011fac\u0131 il\u0259 \u015f\u0259h\u0259r meydanlar\u0131n\u0131 dola\u015fan, d\u00f6y\u00fc\u015f \u015f\u00fcca\u0259tl\u0259rind\u0259n \u015f\u00f6vql\u0259 dan\u0131\u015fan, qarmon \u00e7alan, i\u00e7ib kefl\u0259n\u0259n, yoldan ke\u00e7\u0259nl\u0259rl\u0259 zarafatla\u015fan g\u00fcl\u0259r\u00fcz q\u0259hr\u0259manlar\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 reall\u0131q ba\u015fqa idi. Qalib \u00f6lk\u0259 onu can\u0131 bahas\u0131na xilas ed\u0259n m\u00fcharib\u0259 \u0259lill\u0259rin\u0259 yiy\u0259 dura, onlar\u0131n qay\u011f\u0131lar\u0131n\u0131 qar\u015f\u0131laya bilmirdi. \u201dHe\u00e7 n\u0259y\u0259 yaramayan\u201d y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 qolsuz, ayaqs\u0131z \u0259lil talenin \u00fcmidin\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, s\u0259fal\u0259t i\u00e7ind\u0259 s\u00fcr\u00fcn\u00fcr, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 dil\u0259n\u00e7ilik edirdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1940-c\u0131 ill\u0259rin sonunda Stalin rejimi problemi \u00f6z\u00fcn\u0259 xas metodla h\u0259ll etm\u0259y\u0259 giri\u015fdi \u2013 sovet xalq\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cmazol\u201d el\u0259mi\u015f, sin\u0259sind\u0259 medallar cingild\u0259y\u0259n \u201cdil\u0259n\u00e7il\u0259ri\u201d k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259n y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Yevgeni Kuznetsov \u201cValaam d\u0259ft\u0259ri\u201d kitab\u0131nda bu haqda bel\u0259 yaz\u0131r: \u201c\u2026Bunun qeyri-formal, h\u0259qiqi s\u0259b\u0259bi y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 \u0259lsiz, ayaqs\u0131z, dil\u0259n\u00e7i t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 yaradan \u0259lilin va\u011fzallarda, qatarlarda, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259, harada g\u0259ldi orada m\u00fcz\u0259ff\u0259r sovet xalq\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc ya\u011f\u0131r el\u0259m\u0259si idi. Sin\u0259si ordenl\u0259 dolu biri \u00e7\u00f6r\u0259k d\u00fckan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda dil\u0259nir. Yaramaz bel\u0259! N\u0259 olur-olsun bunlardan can qurtarmaq g\u0259r\u0259kdir! Amma nec\u0259 etm\u0259li, hara y\u0131\u011fmal\u0131?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Adalara, k\u00f6hn\u0259 monast\u0131rlara! G\u00f6zd\u0259n-k\u00f6n\u00fcld\u0259n uza\u011fa. Bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259rzind\u0259 qalib \u00f6lk\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri \u201cay\u0131b\u201ddan t\u0259mizl\u0259di! Bel\u0259c\u0259 Kirillo-Belozer, Qoritsk, Aleksandro-Svirsk, Valaam v\u0259 ba\u015fqa adalarda \u0259lil evl\u0259ri yarand\u0131\u2026\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bir d\u0259f\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131m ki, demokratik toplumlarda oldu\u011fu kimi despotik c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar b\u0259rab\u0259rdir. Amma birincid\u0259 onlar h\u0259r \u015feydir, ikincid\u0259 he\u00e7 n\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bilmir\u0259m postm\u00fcharib\u0259 sindromu bizd\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131bm\u0131?! A\u00e7\u0131\u011f\u0131, rast\u0131ma \u00e7\u0131xmay\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tibb elmind\u0259 ad\u0131na posttravmatik stress pozuntusu deyil\u0259n bu sindromu a\u011f\u0131r m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n ke\u00e7mi\u015f b\u00fct\u00fcn toplumlar ya\u015fay\u0131b. Bunun h\u0259min toplumlar\u0131n demokratik, yaxud despotik olmas\u0131na d\u0259xli yoxdur. \u0130st\u0259r Vyetnam m\u00fcharib\u0259sind\u0259 m\u0259\u011flub olmu\u015f AB\u015e kimi azadl\u0131qlara a\u00e7\u0131q, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 1941-1945 m\u00fcharib\u0259sini udmu\u015f SSR\u0130 kimi totalitar \u00f6lk\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 bundad\u0131r ki, bu sindromu t\u0259k m\u0259\u011flub t\u0259r\u0259f a\u011fr\u0131l\u0131 ke\u00e7irmir, el\u0259 qalibl\u0259r d\u0259 ya\u015fay\u0131r. S\u00f6hb\u0259t birinin eyforiya, o birinin depressiya hal\u0131ndan getmir. Keyi a\u00e7\u0131lan yaran\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131 ba\u015flayan kimi, m\u00fcharib\u0259 havas\u0131 \u00e7\u0259kildikc\u0259 toplumda onun a\u011f\u0131r f\u0259sadlar\u0131 yava\u015f-yava\u015f boy verir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f insan\u0131n (toplumun) psixoloji durumundan b\u0259hs ed\u0259n \u00e7ox kitab yaz\u0131l\u0131b, film \u00e7\u0259kilib, inc\u0259s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259si yarad\u0131l\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu yaz\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7diyim amerikan r\u0259ssam v\u0259 yazar Tomas Linin \u201d\u0130ki min yardl\u0131qdan bax\u0131\u015f\u201d r\u0259smi kimi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Yaxud \u00e7oxunuzun g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u201dRembo: ilk qan\u201d filmi kimi. Stallonenin \u0259n \u00e7ox b\u0259y\u0259ndiyim filmidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>AB\u015e-da Vyetnam m\u00fcharib\u0259sinin faci\u0259l\u0259ri, travmas\u0131 uzun ill\u0259r ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq indi d\u0259 m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusuna \u00e7evrilir. Azadl\u0131qlara qapal\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq azad v\u0259 g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259t \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 probleml\u0259rin bel\u0259 a\u00e7\u0131q m\u00fczakir\u0259sind\u0259n qa\u00e7m\u0131r, h\u0259ll yollar\u0131n\u0131 c\u0259miyy\u0259tl\u0259 birg\u0259 tapma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d6z\u00fcm\u00fczd\u0259n dan\u0131\u015faq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Son vaxtlar \u015f\u0259hid ail\u0259l\u0259rinin, qazil\u0259rin, m\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131n\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi probleml\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 yaz\u0131lar \u00f6lk\u0259 g\u00fcnd\u0259mind\u0259 daha \u00e7ox yer alma\u011fa ba\u015flay\u0131b. \u018fsg\u0259r intihar\u0131, \u015f\u0259hid q\u0259birl\u0259ri, \u0259sg\u0259r maa\u015flar\u0131n\u0131n ikiqat azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 bu sayaq x\u0259b\u0259rl\u0259r fonunda m\u00fcharib\u0259d\u0259n qay\u0131tm\u0131\u015flar\u0131n psixoloji durumu, toplumun n\u0259bzi daha ayd\u0131n duyulur, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bunlar h\u0259min sindromun ilkin \u0259lam\u0259tl\u0259ridir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>44 g\u00fcnl\u00fck qalibiyy\u0259t m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra bizim d\u0259 t\u0259krar bel\u0259 bir sindrom ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6zl\u0259nil\u0259ndi. \u018fvv\u0259lki Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 bu sindromun o q\u0259d\u0259r d\u0259 qabar\u0131q \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmamas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri vard\u0131 \u2013 20 yanvar \u015foku, Xocal\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n\u0131n travmas\u0131, siyasi t\u0259lat\u00fcml\u0259r s\u00f6z\u00fcged\u0259n sindromu k\u00f6lg\u0259d\u0259 qoyurdu. \u0130ndi d\u0259 g\u00fcman etm\u0259k olard\u0131 ki, sindromu koronavirus pandemiyas\u0131 v\u0259 onun daha da q\u0259lizl\u0259\u015fdirdiyi i\u015fsizlik, yoxsulluq arxa plana ke\u00e7ir\u0259r. Amma g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bel\u0259 deyil. Problem \u00fczd\u0259dir v\u0259 getdikc\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>TV-l\u0259rd\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm odur ki, bizd\u0259 \u015f\u0259hid ail\u0259l\u0259rin\u0259, Qaraba\u011f qazil\u0259rin\u0259, m\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131na qay\u011f\u0131 var: \u201dYA\u015eAT\u201d Fondunun yarad\u0131lmas\u0131, evl\u0259rin, ma\u015f\u0131nlar\u0131n verilm\u0259si, \u0259zalar\u0131n\u0131 itir\u0259nl\u0259rin protezl\u0259 t\u0259mini, psixoloji yard\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n psixoloqlar\u0131n d\u0259v\u0259t olunmas\u0131 v\u0259 ba\u015fqa i\u015fl\u0259r. Bunlar problemin h\u0259llin\u0259 yet\u0259rlidirmi? Baxaq g\u00f6r\u0259k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259timiz varl\u0131d\u0131r, bu, postm\u00fcharib\u0259 sindromunu nisb\u0259t\u0259n y\u00fcng\u00fcl ke\u00e7irm\u0259yimiz\u0259 imkan verir \u2013 sosial, m\u0259i\u015f\u0259t probleml\u0259rini h\u0259ll etm\u0259k bax\u0131mdan deyir\u0259m. Amma fikrimc\u0259, bu sindromun \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 hal\u0131n\u0131 biz\u0259 Qaraba\u011fda rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n, erm\u0259ni separat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu ya\u015fadacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n postm\u00fcharib\u0259 sindromunu, \u0259l\u0259lx\u00fcsus da onun depressiv hal\u0131n\u0131 ya\u015famas\u0131n\u0131 ist\u0259miriks\u0259, dir\u0259ni\u015f g\u00f6st\u0259rib Rusiya qo\u015funlar\u0131n\u0131 torpaqlar\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131xarmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fks halda toplum bu sualla \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalacaq: minl\u0259rl\u0259 qurban Qaraba\u011f\u0131n yar\u0131s\u0131 rusa-erm\u0259niy\u0259 qals\u0131nm\u0131 dey\u0259 verildi?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 \u00e7apovul\u00e7u, r\u00fc\u015fv\u0259txor, g\u00fcll\u0259 s\u0259si e\u015fitm\u0259y\u0259n, f\u0259rari, m\u0259n\u0259vi a\u015f\u0131nm\u0131\u015f m\u0259mur ordusu il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalan \u015f\u0259hid ail\u0259l\u0259rinin, qazil\u0259rin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 haldan dan\u0131\u015fm\u0131ram\u2026<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Vahid Qazi<\/strong><\/p>\n<p><strong>29 yanvar, 2021<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sovetin t\u0259z\u0259c\u0259 \u00e7\u00f6k\u0259n vaxtlar\u0131 idi. Turist firmas\u0131 Ladoqa g\u00f6l\u00fcnd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Valaam adas\u0131na iki g\u00fcnl\u00fck g\u0259mi s\u0259f\u0259ri t\u0259\u015fkil edirdi. Sankt-Peterburqa g\u0259lmi\u015fk\u0259n<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":748,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[29,34],"tags":[],"class_list":["post-5691","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-yazarlar"],"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Vahid-Qazi.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5691","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5691"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5691\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5694,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5691\/revisions\/5694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}