{"id":6719,"date":"2021-03-31T08:40:12","date_gmt":"2021-03-31T05:40:12","guid":{"rendered":"http:\/\/basta2.com\/?p=6719"},"modified":"2021-03-31T10:34:23","modified_gmt":"2021-03-31T07:34:23","slug":"mart-faci%c9%99si-m-%c9%99-r%c9%99sulzad%c9%99nin-yazisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/?p=6719","title":{"rendered":"MART FAC\u0130\u018fS\u0130 &#8211; M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin yaz\u0131s\u0131"},"content":{"rendered":"<div class=\"intro intro--bold\">\n<p>Bu g\u00fcn, mart\u0131n 31-d\u0259 erm\u0259ni-rus h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan 103 il ke\u00e7ir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1918-ci ild\u0259 Moskvan\u0131n bol\u015fevik r\u0259hb\u0259rliyinin \u0259mriyl\u0259 icra olunan bu q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di Bak\u0131n\u0131n v\u0259 Bak\u0131 q\u0259zas\u0131na daxil olan \u0259traf rayonlar\u0131n t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halid\u0259n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si idi. Bol\u015fevikl\u0259r neftl\u0259 z\u0259ngin olan Bak\u0131n\u0131 erm\u0259nil\u0259rin \u0259li il\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k, burada kommunist diktaturas\u0131 qurmaq ist\u0259yirdil\u0259r. Buna nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba, Salyan v\u0259 dig\u0259r rayonlarda \u00fcmumilikd\u0259 on minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilib. Mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti d\u00f6n\u0259mind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131n\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259hqiqatlara \u0259sas\u0259n Bak\u0131da 12 min, \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 22 min, Quba q\u0259zas\u0131nda 16 min, L\u0259nk\u0259randa 2 min, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 7 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tarix\u00e7i-alim N\u0259siman Yaqublu bildirir ki, 31 Mart Soyq\u0131r\u0131m\u0131na \u0259n d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259t Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 verilmi\u015fdi. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 \u0130stintaq Komissiyas\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti bu faci\u0259nin \u0259sas s\u0259b\u0259bkarlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdi:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8220;T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r ki, bol\u015fevikl\u0259rin i\u015f\u011fal\u0131 (28 aprel 1920 &#8211; red.) buna imkan verm\u0259di. Bu faci\u0259nin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda is\u0259 m\u00fcst\u0259sna rolu M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 oynad\u0131.1923-c\u00fc ild\u0259 \u0130stanbulda n\u0259\u015fr etdiyi \u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u201d kitab\u0131nda v\u0259 \u201cYeni Qafqasiya\u201d, \u201cOdlu Yurd\u201d jurnallar\u0131nda 31 Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda T\u00fcrk ictimaiyy\u0259tin\u0259 geni\u015f bilgil\u0259r verdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u0259siman Yaqublu M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin 1925-ci ilin 31 mart\u0131nda \u201cYeni Qafqasiya\u201d jurnal\u0131nda n\u0259\u015fr olunan \u201cMart faci\u0259si\u201d m\u0259qal\u0259sini oxuculara t\u0259qdim edib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 18pt;\"><strong>MART FAC\u0130\u018fS\u0130 <\/strong><strong>(17-21 mart 1918) &#8211; M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin yaz\u0131s\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc tarixind\u0259 f\u0259ca\u0259tl\u0259 se\u00e7il\u0259n g\u00fcnl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 17 Martd\u0131r (k\u00f6hn\u0259 tarixl\u0259 31 mart-red). \u201cMart faci\u0259si\u201d nam\u0131yla m\u0259\u015fhur olan v\u0259 bu tarixd\u0259 ba\u015flayan \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck q\u0259tliam ba\u015f\u0131 b\u0259lal\u0131 Bak\u0131n\u0131n ke\u00e7irdiyi p\u0259k qara v\u0259 m\u0259zlum g\u00fcnl\u0259rini t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Y\u0131l 1918 idi. \u015eaumyan m\u0259rk\u0259zi Rusiyada h\u00f6kum\u0259ti \u0259lin\u0259 alan bol\u015fevik r\u0259isi Lenin t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fct\u00fcn Qafqasiya F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Komisarl\u0131\u011f\u0131na t\u0259yin olunmu\u015f, T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n muxtariyy\u0259t v\u0259 istiqlal\u0131n\u0131 t\u0259min \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lin\u0259 bir f\u0259rman (dekret) d\u0259 verilmi\u015fdi. Bu dekret k\u0259ndisin\u0259 erm\u0259ni siyasi v\u0259 milli t\u0259\u015fkilatlar\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn f\u00f6vq\u0259lad\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r b\u0259hs ediyordu.<br \/>\n\u015eaumyan, Qafqasiya Komisar\u0131 s\u0131f\u0259tiyl\u0259 Tiflis\u0259 getmi\u015f ik\u0259n k\u0259ndisin\u0259 m\u00fcxalif\u0259t ed\u0259n Mav\u0259ray\u0131 Qafqas Komisarl\u0131\u011f\u0131 h\u00f6kum\u0259tin\u0259 m\u00fcqabil men\u015fevikl\u0259rin \u0259lind\u0259 olan Tiflis sovetl\u0259rind\u0259 istinadgah bulamayaraq, yaxay\u0131 \u0259l\u0259 verm\u0259d\u0259n, bir tav\u0131rla s\u0131v\u0131\u015fm\u0131\u015f, t\u0259krar Bak\u0131ya d\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eaumyan\u0131n \u015fu sur\u0259tl\u0259 Bak\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc \u00fcz\u0259rin\u0259 bol\u015fevikl\u0259r art\u0131q Bak\u0131da yerl\u0259\u015fib buradan Tiflis\u0259 qar\u015f\u0131 bir m\u00fcxalif\u0259t v\u0259 m\u00fccadil\u0259 c\u0259bh\u0259si a\u00e7maq l\u00fczumuna q\u0259ti sur\u0259td\u0259 q\u0259rar vermi\u015fl\u0259rdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bu q\u0259rar\u0131n q\u00fcvv\u0259d\u0259n feil\u0259 g\u0259tirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bol\u015fevikl\u0259r \u0130ran c\u0259bh\u0259sind\u0259n d\u00f6n\u0259r\u0259k, Bak\u0131da toplu bir halda bulunan rus ordusu saldatlar\u0131n\u0131 min d\u00fcrl\u00fc i\u011ffal v\u0259 t\u0259\u015fviql\u0259rl\u0259 m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 getm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kindirirdil\u0259r, onlar\u0131 siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn kullanmaq ist\u0259dil\u0259r. Bu x\u00fcsusda bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Moskvadan erm\u0259ni t\u0259\u015fkilatlar\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r \u00e7al\u0131\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ald\u0131qlar\u0131 \u0259mr, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 r\u0259isl\u0259rinin milliyy\u0259t etibar\u0131yla erm\u0259ni olu\u015fu bol\u015fevikl\u0259ri erm\u0259ni Da\u015fnaks\u00fctyun Firq\u0259si il\u0259 anla\u015fmaya s\u00f6vq ediyordu. Bilxass\u0259 ki, Bak\u0131da al\u0131kolunan saldatlar aras\u0131nda birka\u00e7 alay erm\u0259ni \u0259sk\u0259rl\u0259ri var idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130\u015ft\u0259 h\u00f6kum\u0259ti Bak\u0131 Sovetl\u0259ri \u0259l\u0259 al\u0131b komunist diktaturas\u0131n\u0131 t\u0259sis etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn salif\u00fcz-zikr \u0259vamilin t\u0259siri il\u0259 Bol\u015fevik Firq\u0259sinin Qafqasiya Komit\u0259si, Erm\u0259ni Da\u015fnaks\u00fctyun Firq\u0259si il\u0259 siyasi v\u0259 \u0259sk\u0259ri bir ittifaq \u0259qdin\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015f, \u015fimdi art\u0131q i\u015f t\u0259cav\u00fcz\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir b\u0259han\u0259 aramaya qalm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259cav\u00fcz\u00fcn Bak\u0131 t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 icra edil\u0259c\u0259yi k\u0259ndiliyind\u0259n m\u0259lum. H\u0259m kolay bir m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu c\u0259bh\u0259y\u0259 t\u0259cav\u00fczd\u0259n daha m\u00fcnasib bir t\u0259rzi h\u0259r\u0259k\u0259t bulunamazd\u0131. \u00c7\u00fcnki vaxt\u0131nda rus \u00e7arizmi t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259ti \u0259sk\u0259rliy\u0259 tabe tutulmayan t\u00fcrk xalq\u0131 \u0259sk\u0259ri t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl n\u00f6qteyi n\u0259z\u0259rind\u0259n p\u0259k z\u0259if bir halda idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>B\u0259han\u0259 bulundu. milli t\u00fcrk \u0259sk\u0259rl\u0259rinin t\u0259\u015fkilin\u0259 m\u0259mur olub Tiflisd\u0259n Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n \u0259sk\u0259ri hey\u0259tin bir ka\u00e7 g\u00fcn \u0259vv\u0259l t\u00f6vqif edilm\u0259si s\u0259b\u0259biyl\u0259 zat\u0259n elektrikl\u0259nmi\u015f bir halda bulunan t\u00fcrk \u0259halisi ikinci bir hadis\u0259 il\u0259 daha ziyad\u0259 h\u0259y\u0259cana verildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>L\u0259nk\u0259randa t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl etm\u0259kd\u0259 olan t\u00fcrk milli alay\u0131nda bir qrup q\u0259za\u0259n v\u0259fat ed\u0259n arkada\u015flar\u0131n\u0131n c\u0259naz\u0259sini Bak\u0131ya t\u0259\u015fyi il\u0259 geri d\u00f6nm\u0259k ist\u0259mi\u015fl\u0259r. Sovet m\u00fchafizl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n limanda bir istimbota minm\u0259k \u00fcz\u0259r\u0259 ik\u0259n m\u00fchasir\u0259 edilmi\u015f, t\u0259rki silah etm\u0259l\u0259ri k\u0259ndil\u0259rin\u0259 t\u0259klif olunmu\u015f, r\u0259dd cavab\u0131 al\u0131n\u0131nca at\u0131\u015fma ba\u015flam\u0131\u015f, milli t\u00fcrk t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0259zmkar m\u00fcdaxil\u0259si il\u0259 hadis\u0259 az bir z\u0259r\u0259rl\u0259 yat\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmaq \u00fcz\u0259r\u0259 ik\u0259n say\u011f\u0131s\u0131z birtaq\u0131m cahilin q\u0259r\u0259zkar m\u00fcf\u0259ttinl\u0259r\u0259 al\u0259t olmas\u0131 il\u0259 fitn\u0259 t\u0259krar alovlanm\u0131\u015f, zat\u0259n g\u00fcnl\u0259rd\u0259n b\u0259ri q\u0259tliama haz\u0131rla\u015fm\u0131\u015f bulunan bol\u015fevik erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259yi m\u00fcs\u0259ll\u0259h\u0259si m\u00fcharib bir v\u0259ziyy\u0259t alaraq \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcs\u0259lman m\u0259h\u0259ll\u0259sini bombardman etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBu t\u0259\u0259rr\u00fcz qar\u015f\u0131s\u0131nda ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z m\u00fcdafi\u0259yi n\u0259fs etm\u0259k z\u0259rur\u0259tind\u0259 qalan t\u00fcrkl\u0259r t\u0259chizat v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n qeyri-kafi olmas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n biz-z\u0259rur\u0259 silahlar\u0131na sar\u0131lm\u0131\u015flarsa da, qeyri m\u00fcsavi bir m\u00fckatil\u0259d\u0259 bitt\u0259bii m\u0259\u011flub olmu\u015flard\u0131r. T\u00fcrk \u0259halisi \u00fc\u00e7 g\u00fcn tamam m\u00fcdhi\u015f bir q\u0259tliama u\u011fram\u0131\u015f, \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcs\u0259lman hiss\u0259si dini, milli v\u0259 ictimai m\u00fc\u0259ssisat\u0131na var\u0131ncaya q\u0259d\u0259r at\u0259\u015f\u0259 verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bu sur\u0259tl\u0259 ba\u015flayan Mart faci\u0259sinin n\u0259 kibi bir v\u0259h\u015f\u0259t v\u0259 kin m\u0259nz\u0259r\u0259si t\u0259\u015fkil eyl\u0259diyini t\u0259svir ed\u0259 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bulunan bir v\u0259siq\u0259ni iqtibas ed\u0259lim: Bu v\u0259siq\u0259 Mart hadis\u0259sini t\u0259hqiq v\u0259 t\u0259dqiq\u0259 m\u0259mur komisyon \u0259zas\u0131ndan biri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259nzim edilmi\u015fdir. Kulka nam\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan bu zat milliyy\u0259tc\u0259 t\u00fcrk v\u0259 m\u00fcs\u0259lman olmay\u0131b xristian oldu\u011fundan k\u0259ndisini t\u00fcrkl\u0259r lehind\u0259 m\u00fcbali\u011f\u0259 il\u0259 ittiham etm\u0259k, \u0259lb\u0259tt\u0259, caiz olamaz. \u0130\u015ft\u0259 bu bit\u0259r\u0259f m\u00fch\u0259qq\u0259q Mart faci\u0259sin\u0259 aid t\u0259svir etdiyi l\u00f6vh\u0259l\u0259rd\u0259n bir\u0259r par\u00e7a:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201c\u2026 M\u00fcnh\u0259s\u0131r\u0259n m\u00fcs\u0259lman \u0259hali t\u0259r\u0259find\u0259n iskan olunan m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259r\u0259 girib \u0259halini \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor, \u015fim\u015firl\u0259rl\u0259 par\u00e7al\u0131yor, s\u00fcng\u00fcl\u0259rl\u0259 d\u0259lik-de\u015fik ediyor, evl\u0259r\u0259 at\u0259\u015f veriyor, \u00e7ocuqlar\u0131 bu at\u0259\u015fl\u0259r\u0259 ataraq diri-diri yax\u0131yor, \u00fc\u00e7-d\u00f6rd g\u00fcnl\u00fck s\u00fcd\u0259m\u0259r \u00e7ocuqlar\u0131 is\u0259 s\u00fcng\u00fcl\u0259r\u0259 tax\u0131yorlard\u0131\u2026\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cHadisat\u0131 m\u00fct\u0259aqib topra\u011fa g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f 57 islam n\u0259\u0259\u015f\u0131 bulundu. Bunlar\u0131n qulaqlar\u0131, burunlar\u0131 qopar\u0131lm\u0131\u015f, qar\u0131nlar\u0131 y\u0131rt\u0131lm\u0131\u015f, \u0259zalar\u0131 k\u0259silmi\u015fdi\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6721 alignleft\" src=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/soyqirim-2.png\" alt=\"\" width=\"344\" height=\"276\" srcset=\"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/soyqirim-2.png 400w, https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/soyqirim-2-300x241.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 344px) 100vw, 344px\" \/><\/p>\n<p>\u201c\u00d6ld\u00fcrm\u0259dikl\u0259ri qad\u0131nlar\u0131n sa\u00e7lar\u0131n\u0131 yekdig\u0259rin\u0259 ba\u011flayaraq \u00fcryan bir halda sokaklarla sevq v\u0259 k\u0259ndil\u0259rini t\u00fcf\u0259ng dib\u00e7ikl\u0259ri il\u0259 d\u0259rb ediyorlard\u0131\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cKims\u0259y\u0259 r\u0259hm edilmiyordu. \u00c7ocuqlara r\u0259hm edilm\u0259diyi kibi, ixtiyarlara da aman yoxdu. M\u0259s\u0259la \u018flizad\u0259 Hac\u0131 \u018fmirin evind\u0259 80 ya\u015fl\u0131 ann\u0259si, 60 v\u0259 70 ya\u015fl\u0131 qad\u0131nlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 25 ya\u015f\u0131ndak\u0131 t\u0259z\u0259 g\u0259lini diri-diri divara \u00e7ivil\u0259nmi\u015fdi\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cM\u0259qdul bir m\u00fcs\u0259lman erk\u0259yinin al\u0259ti t\u0259n\u0259s\u00fcliy\u0259si k\u0259silib bir az \u00f6t\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n m\u0259ktul\u0259 bir \u0130slam qad\u0131n\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131na verildiyi kibi, \u00e7ocu\u011funu \u0259mizdirir bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 yerl\u0259r\u0259 s\u0259ril\u0259n zavall\u0131 qad\u0131n n\u0259\u0259\u015fl\u0259ri v\u0259 daha bir \u00e7ox f\u0259ci v\u0259 k\u0259rih m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259n cinay\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr\u201d diyor.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Kulka \u018ff\u0259ndi divara \u00e7ivil\u0259nmi\u015f yavrularla k\u00f6p\u0259kl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n g\u0259mirilm\u0259kd\u0259 bulunan \u00e7oluq-\u00e7ocuq n\u0259\u0259\u015fl\u0259rinin fotoqraflara t\u0259sbit olunmu\u015f canh\u0131ra\u015f v\u0259qalardan da b\u0259hs ediyor. F\u0259q\u0259t bu v\u0259qalar\u0131 biz burada tamam\u0131yla t\u0259fsil ed\u0259c\u0259k deyiliz. Qarel\u0259rimizin zat\u0259n m\u00fct\u0259\u0259ssir bulunan \u0259s\u0259bini daha f\u0259zl\u0259 \u0259zm\u0259k ist\u0259m\u0259yiz!.. Mart hadis\u0259si g\u00fcnl\u0259rind\u0259 Q\u0131z\u0131l Rusiya m\u00fcm\u0259ssill\u0259ri il\u0259 rus siyas\u0259tinin zavall\u0131 al\u0259ti olan bir qisim erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 n\u0259 m\u00fcdhi\u015f bir kin v\u0259 \u0259dav\u0259t b\u0259sl\u0259diyini g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu q\u0259d\u0259rini s\u00f6yl\u0259m\u0259k d\u0259 kafidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bu \u0259dav\u0259t, t\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n m\u00f6vcudiyy\u0259ti t\u0259biiy\u0259sin\u0259 oldu\u011fu kibi, m\u0259n\u0259viyyat\u0131na da t\u00f6vcih edilmi\u015fdi. \u00dc\u00e7 g\u00fcn z\u0259rfind\u0259 15.000 islam \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f; T\u00fcrk m\u00fc\u0259ss\u0259s\u0259at\u0131 milliyy\u0259sinin saray\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u0130smailiyy\u0259 binas\u0131 il\u0259 \u201cA\u00e7\u0131q S\u00f6z\u201d v\u0259 \u201cKaspi\u201d m\u0259tb\u0259\u0259l\u0259ri at\u0259\u015f\u0259 verilmi\u015f, Bak\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck camii top m\u0259rmil\u0259riyl\u0259 d\u0259lik-de\u015fik edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fv\u0259t, Erm\u0259nistan muxtariyyat v\u0259 istiqlal\u0131n\u0131n f\u0259rman\u0131n\u0131n cibind\u0259 da\u015f\u0131yan \u015eaumyan\u0131n q\u0259zet\u0259si \u201cBakinski Rabo\u00e7i\u201d milliyy\u0259t\u00e7i az\u0259rbaycanl\u0131lara \u201cMuxtariyy\u0259t deyil, xarabazar bulursunuz!\u201d demi\u015fdi. H\u0259m 17-21 Mart g\u00fcnl\u0259rind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi kolay m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259ti m\u00fct\u0259aqib \u015eaumyan diktaturas\u0131 bu v\u0259dini tamam\u0131yla ifaya qalxm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bak\u0131dan sonra s\u0131ra Qubaya, L\u0259nk\u0259rana v\u0259 n\u0259hay\u0259t \u015eamax\u0131ya g\u0259lmi\u015fdi. \u015eamax\u0131da islam m\u0259h\u0259ll\u0259sinin da\u015f\u0131 da\u015f \u00fcst\u00fcnd\u0259 qalmam\u0131\u015f, \u0259r\u0259b fatehl\u0259ri zaman\u0131ndan qalan, m\u00fcdhi\u015f \u015eirvan z\u0259lz\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 dayanan, birka\u00e7 \u0259srin m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u015fahidi bulunan Camii K\u0259bir\u0259 bel\u0259 ac\u0131mam\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259h\u0259ri at\u0259\u015f\u0259 vermi\u015fl\u0259rdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bol\u015fevik \u2212 Da\u015fnaks\u00fctyun ittifaq\u0131n\u0131n v\u0259siq\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259sbit edilmi\u015f o g\u00fcnk\u00fc h\u0259r\u0259k\u0259ti m\u00f6ht\u0259m\u0259l T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259r n\u00f6v t\u0259dbir g\u00f6rm\u0259k, Qafqasiya c\u0259bh\u0259sini t\u0259rk ed\u0259n m\u00fct\u0259la\u015fi rus ordusu yerin\u0259 yeni q\u00fcvv\u0259tl\u0259r qoymaq laz\u0131md\u0131. Bu m\u0259qs\u0259d il\u0259 idi ki, Lenin, \u015eaumyan nam\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 dekretd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kil\u0259n rus ordusunun yerin\u0259 erm\u0259ni alaylar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilini \u0259mr ediyordu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 \u0259leyhdar\u0131 olduqlar\u0131ndan iltizam, az\u0259rbaycanl\u0131lar is\u0259 lehdar olduqlar\u0131ndan r\u0259dd v\u0259 q\u0259hr olunuyorlard\u0131. Nit\u0259kim m\u0259nhus Mart g\u00fcnl\u0259rinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259qd olunan \u201cm\u00fcs\u0259l\u0259ha\u201d m\u0259rasimind\u0259n sonra iniqad ed\u0259n Sovet ictima\u0131nda M\u00fcsavat Firq\u0259sinin bayra\u011f\u0131n\u0131 \u00e7eyn\u0259y\u0259n bir bol\u015fevik komisar\u0131 Suxo\u00e7ev \u201cT\u00fcrkiy\u0259nin Bak\u0131 c\u0259bh\u0259si al\u0131nd\u0131!\u201d dey\u0259 elan\u0131 \u015f\u00fcrur eyl\u0259mi\u015fdir.<br \/>\nAnadolu b\u00f6y\u00fck qarda\u015f f\u0259dakar m\u0259hm\u0259t\u00e7iyin tarixi yard\u0131m\u0131 il\u0259 Bak\u0131n\u0131 istirdad ed\u0259n Az\u0259ri xalq\u0131, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, T\u00fcrkiy\u0259nin deyils\u0259 d\u0259, t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn Bak\u0131 c\u0259bh\u0259sini d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259mi\u015f, Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131n\u0131 t\u0259min eyl\u0259mi\u015fdir.<br \/>\nHeyhat ki, sui talih bu milli c\u0259bh\u0259ni t\u0259krar d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r \u0259lin\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdir. Biz bu g\u00fcn o f\u0259ci mart g\u00fcnl\u0259rini xat\u0131rlark\u0259n bu \u0259lim faci\u0259nin h\u0259l\u0259 t\u0259madi etm\u0259kd\u0259 oldu\u011funu g\u00f6rm\u0259kl\u0259 da\u011fdar\u0131z!.. F\u0259q\u0259t eyni zamanda \u0259m\u0259lp\u0259rv\u0259r Az\u0259rbaycan g\u0259ncliyinin bu m\u0259nhus istila h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 bar\u0131\u015famaz bir m\u00fccadil\u0259y\u0259 giri\u015fdiyini g\u00f6rm\u0259kl\u0259 d\u0259 m\u00fct\u0259s\u0259lliyiz. Bu t\u0259s\u0259lli biz\u0259 t\u00fcrkl\u00fckd\u0259 p\u0259k m\u00fch\u00fcm bir c\u0259bh\u0259 t\u0259\u015fkil ed\u0259n Az\u0259rbaycan Cumhuriyy\u0259tinin t\u0259krar h\u00fcrriyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259c\u0259yini v\u0259 istiqlal\u0131n\u0131 istirdad il\u0259 \u00e7\u0259kdiyi bu ac\u0131lar\u0131n m\u00fckafat\u0131na haqq\u0131yla nail olaca\u011f\u0131n\u0131 q\u00fcvv\u0259tli \u00fcmidl\u0259rl\u0259 t\u0259lqin ed\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u201cYeni Qafqasiya\u201d, 31 Mart 1341 \/ 7 ramazan 1343,<\/strong><br \/>\n<strong>il:2, \u211613, s. 6-8<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mav\u0259ray\u0131 \u2013 c\u0259nubi<br \/>\nSaldat \u2013 \u0259sg\u0259r<br \/>\n\u0130\u011ffal \u2013 aldatma<br \/>\nSalif\u00fczzikr \u2013 ir\u0259lid\u0259 deyilmi\u015f<br \/>\nT\u00f6vqif \u2013 h\u0259bs\u0259 alma,saxlatma<br \/>\nT\u0259\u015fyi \u2013 yola salma<br \/>\n\u0130stimbot \u2013 buxar g\u00fcc\u00fc il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n g\u0259mi<br \/>\nM\u00fch\u0259qq\u0259q \u2013 t\u0259dqiq olunmu\u015f<br \/>\nM\u00fcnh\u0259s\u0131r \u2013 bir \u015fey\u0259 m\u0259xsus olan<br \/>\n\u00dcryan \u2013 \u00e7\u0131lpaq<br \/>\nM\u00fct\u0259aqib \u2013 bir-birinin ard\u0131nca<br \/>\nM\u0259qdul \u2013 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f<br \/>\nQare \u2013 oxucu<br \/>\nT\u00f6vcih \u2013 \u00fcz d\u00f6nd\u0259rm\u0259<br \/>\nM\u00f6ht\u0259m\u0259l \u2013 ehtimal olunan<br \/>\n\u0130niqad \u2013 ba\u011flanma,t\u0259\u015fkil etm\u0259<br \/>\nM\u0259nhus \u2013 u\u011fursuz<br \/>\n\u0130stirdad \u2013 geri alma<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>* 31 Mart 1341 \/ 7 ramazan 1343 \u2013 31 mart 1925; 17 -21 mart k\u00f6hn\u0259 t\u0259qviml\u0259dir, yenisi il\u0259 29- 31 martd\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"article-content\" class=\"content-floated-wrap fb-quotable\">\n<div class=\"wsw\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn, mart\u0131n 31-d\u0259 erm\u0259ni-rus h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan 103 il ke\u00e7ir. &nbsp; 1918-ci ild\u0259 Moskvan\u0131n bol\u015fevik r\u0259hb\u0259rliyinin \u0259mriyl\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6720,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[30,29],"tags":[],"class_list":["post-6719","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-manset"],"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/soyqirim.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6719"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6719\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6730,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6719\/revisions\/6730"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}