{"id":7854,"date":"2021-05-25T07:45:07","date_gmt":"2021-05-25T04:45:07","guid":{"rendered":"http:\/\/basta2.com\/?p=7854"},"modified":"2021-05-25T07:45:53","modified_gmt":"2021-05-25T04:45:53","slug":"the-economist-jurnalinin-covid-l%c9%99-bagli-sensasion-hesablamasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/?p=7854","title":{"rendered":"\u201cThe Economist\u201d jurnal\u0131n\u0131n COV\u0130D-l\u0259 ba\u011fl\u0131 sensasion hesablamas\u0131"},"content":{"rendered":"<blockquote><p><em>B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n \u201cThe Economist\u201d jurnal\u0131 koronavirusdan \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6z hesablamas\u0131n\u0131 apar\u0131b. Jurnal ortaya qoydu\u011fu n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201cCOV\u0130D-19 infeksiyas\u0131ndan \u00f6l\u0259nl\u0259rin \u0259sl say\u0131\u201d kimi t\u0259qdim edir v\u0259 r\u0259smi statistikan\u0131n reall\u0131\u011f\u0131 \u0259ks etdirm\u0259diyini vur\u011fulay\u0131r. Jurnal\u0131n bu m\u00f6vzuda d\u0259rc etdiyi m\u0259qal\u0259 \u201cB\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u0259halisinin peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn on milyonlarla s\u0259b\u0259b\u201d adlan\u0131r. Novator.az sayt\u0131 h\u0259min m\u0259qal\u0259ni ingilisc\u0259d\u0259n \u00e7evir\u0259r\u0259k oxucular\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. M\u0259qal\u0259 \u201cThe Economist\u201dd\u0259 redaksiya hey\u0259ti ad\u0131ndan d\u0259rc olunub.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p><\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Biz COV\u0130D-19 infeksiyas\u0131ndan \u00f6l\u0259nl\u0259rin \u0259sl say\u0131 \u00fczr\u0259 hesablamalar\u0131 t\u0259qdim edirik. Bu hesablamalar pandemiya h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini \u0259ks etdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, vacib bir mesaj verir. Yoxsul \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 peyv\u0259nd verilm\u0259y\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r indi Hindistanda h\u00f6km s\u00fcr\u0259n ac\u0131nacaql\u0131 v\u0259ziyy\u0259t d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fqa yerl\u0259rind\u0259 d\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Milyonlarla insan\u0131 \u00f6l\u00fcm t\u0259hl\u00fck\u0259si g\u00f6zl\u0259yir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Biz qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f \u00f6l\u00fcm hallar\u0131ndan demoqrafik statistikaya q\u0259d\u0259r 121 kateqoriya \u00fczr\u0259 m\u00f6vcud m\u0259lumatlardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259 modeli yaratd\u0131q. Bu model r\u0259q\u0259ml\u0259rd\u0259ki bo\u015fluqlar\u0131 doldurma\u011fa imkan verir. \u018fld\u0259 etdiyimiz n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, COV\u0130D-19 infeksiyas\u0131 t\u0259xmin\u0259n 7.1-12.7 milyon insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoyub. Orta hesabla 10 milyon insan m\u0259hz bu infeksiyaya g\u00f6r\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. Pandemiyadan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nl\u0259rin say\u0131 r\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259rd\u0259n \u0259n az\u0131 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259kdir. Ancaq h\u0259r yerd\u0259 yoluxma hallar\u0131, \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fcqayis\u0259 yaln\u0131z r\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 \u0259saslan\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015fd\u0131rma g\u00f6st\u0259rir ki, COV\u0130D-19 pandemiyas\u0131 yoxsullar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 he\u00e7 k\u0259sin t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi q\u0259d\u0259r \u00e7ox \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirib. R\u0259smi statistikaya g\u00f6r\u0259, pandemiyan\u0131n dal\u011falar\u0131 \u0259n \u00e7ox AB\u015e v\u0259 Avropan\u0131 sars\u0131d\u0131b. Bundan ba\u015fqa, C\u0259nubi Amerikada da b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. \u0130nki\u015fafda olan dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259r is\u0259 nisb\u0259t\u0259n az z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Amma bizim \u0259ld\u0259 etdiyimiz n\u0259tic\u0259l\u0259r bunun tam \u0259ksini g\u00f6st\u0259rir. \u00d6l\u0259nl\u0259rin say\u0131na n\u0259z\u0259r salanda pandemiyan\u0131n varl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n yoxsul \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 daha \u00e7ox t\u0259crid olunmu\u015f yerl\u0259r\u0259 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. \u0130nfeksiyan\u0131n bu c\u00fcr geni\u015f miqyas almas\u0131 g\u00fcnd\u0259lik \u00f6l\u00fcm d\u0259r\u0259c\u0259sinin k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Varl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6l\u00fcm d\u0259r\u0259c\u0259si \u00e7ox y\u00fcks\u0259k olsa da r\u0259smi statistikada yer almayan 6.7 milyon \u00f6l\u00fcm hal\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si yoxsul v\u0259 orta g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Rum\u0131niya v\u0259 \u0130randa COV\u0130D-19 infeksiyas\u0131ndan \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 r\u0259smi statistikada g\u00f6st\u0259ril\u0259nd\u0259n iki d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Misird\u0259 is\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259rin h\u0259qiqi say\u0131 r\u0259smi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n 13 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. AB\u015e-da bu f\u0259rq 7,1% t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u0259r g\u00fcn koronavirusdan minl\u0259rl\u0259 adam\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdiyi Hindistanda da v\u0259ziyy\u0259t eynidir. Bizim \u0259ld\u0259 etdiyimiz m\u0259lumatlar g\u00f6st\u0259rir ki, infeksiyadan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nl\u0259rin say\u0131na g\u00f6r\u0259 Peruda v\u0259ziyy\u0259t Hindistandak\u0131ndan 2,5 d\u0259f\u0259 daha pisdir. X\u0259st\u0259lik Nepal v\u0259 Pakistan\u0131 da \u00f6z a\u011fu\u015funa al\u0131b. \u0130nfeksiyan\u0131n yeni variantlar\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na v\u0259 yoluxma hallar\u0131 \u015fidd\u0259tl\u0259 artd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259tta virusun o q\u0259d\u0259r \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olmad\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259rd\u0259 d\u0259 s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259ri iflic olub v\u0259 meyitxanalar dolub-da\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011f\u0131n bir yolu var \u2013 peyv\u0259ndl\u0259m\u0259 aparmaq. COV\u0130D-19 \u0259leyhin\u0259 peyv\u0259ndl\u0259r \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 yeni elmi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin n\u00fcmun\u0259si kimi \u201cApollo\u201d kosmik proqram\u0131na daxil edilib. Pandemiyan\u0131n h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc bir il \u0259rzind\u0259 peyv\u0259ndl\u0259r say\u0259sind\u0259 insanlar\u0131 x\u0259st\u0259likd\u0259n v\u0259 \u00f6l\u00fcmd\u0259n qorumaq m\u00fcmk\u00fcn olub. Onlardan y\u00fcz milyonlarla insan faydalan\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Buna baxmayaraq q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 peyv\u0259ndl\u0259r varl\u0131lar v\u0259 yoxsullar aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqi daha da art\u0131racaq. Varl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 COV\u0130D-19 infeksiyas\u0131 yaln\u0131z orqanizmi \u00e7ox z\u0259if olan, sa\u011flaml\u0131q v\u0259ziyy\u0259ti yax\u015f\u0131 olmayan insanlar\u0131n, bir d\u0259 peyv\u0259ndd\u0259n imtina ed\u0259nl\u0259rin h\u0259yat\u0131na son qoya bil\u0259c\u0259k. Bunun tam \u0259ksin\u0259 olaraq, yoxsul \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin he\u00e7 bir se\u00e7imi olmayacaq. Onlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 aylarla, b\u0259lk\u0259 d\u0259 ill\u0259rl\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131nda qalacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130ki dozas\u0131 c\u0259mi 4 dollar olan peyv\u0259ndin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirdiyi bir d\u00fcnyada he\u00e7 vaxt \u0259min-amanl\u0131q ola bilm\u0259z. Bu b\u0259laya \u0259lac tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn peyv\u0259ndd\u0259n daha yax\u015f\u0131 h\u0259ll yolu yoxdur. \u0130qtisad\u00e7\u0131lar\u0131n hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, bir kursun birba\u015fa d\u0259y\u0259ri 2900 dollard\u0131r. Koronavirus v\u0259 t\u0259hsild\u0259ki \u00e7\u0259tinlikl\u0259r kimi amill\u0259ri d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, \u00fcmumi m\u0259bl\u0259\u011f daha b\u00f6y\u00fck olur. \u0130yul ay\u0131na q\u0259d\u0259r t\u0259min olunan \u0259lav\u0259 1 milyard dozan\u0131n ver\u0259c\u0259yi xeyir y\u00fcz milyardlarla dollara d\u0259y\u0259r. Havada n\u0259 q\u0259d\u0259r az virus olsa, mutasiya ehtimal\u0131 o q\u0259d\u0259r azalacaq. Yeni variant\u0131n yaranma ehtimal\u0131 az oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn peyv\u0259ndl\u0259nmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin virusa yenid\u0259n yoluxma riski a\u015fa\u011f\u0131 olacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Peyv\u0259nd t\u0259minat\u0131 art\u0131q geni\u015fl\u0259nm\u0259kd\u0259dir. \u201cAirfinity\u201d analitik \u015firk\u0259tinin verdiyi m\u0259lumata \u0259sas\u0259n, aprel ay\u0131n\u0131n sonuna q\u0259d\u0259r peyv\u0259nd istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 1,7 milyard doza istehsal edib. Bu g\u00f6st\u0259rici mart ay\u0131n\u0131n sonuna q\u0259d\u0259r istehsal olunan peyv\u0259ndd\u0259n 700 milyon, yanvar ay\u0131n\u0131n sonuna q\u0259d\u0259r istehsal olunan dozadan is\u0259 on d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Pandemiya ba\u015f qald\u0131rana q\u0259d\u0259r illik qlobal peyv\u0259nd potensial\u0131 t\u0259xmin\u0259n 3,5 milyard doza idi. Son hesablamalar g\u00f6st\u0259rir ki, 2021-ci ild\u0259 istehsal olunan dozalar\u0131n \u00fcmumi say\u0131 11 milyarda yax\u0131nd\u0131r. S\u0259nayed\u0259ki b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259r 2022-ci ild\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fczr\u0259 peyv\u0259nd istehsal\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bat\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259y\u0259c\u0259yini proqnozla\u015fd\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Buna baxmayaraq b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r \u0259n q\u0131sa zamanda daha \u00e7ox doza \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 can at\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 AB\u015e prezidenti Cozef Bayden COV\u0130D-19 peyv\u0259ndl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259qli m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcquqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 iddialardan imtina etm\u0259yi t\u0259klif edib. Bir \u00e7ox ekspertl\u0259r iddia edirl\u0259r ki, haz\u0131rda b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 istehsal potensial\u0131 z\u0259ifdir v\u0259 patent sahibl\u0259ri h\u0259l\u0259 peyv\u0259nd n\u00f6vb\u0259sinin \u00e7atmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r d\u0259 daxil olmaqla ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6z istehsal sirl\u0259rini payla\u015fsalar, ne\u00e7\u0259 milyon doza \u0259lav\u0259 peyv\u0259nd istehsal etm\u0259k olar. D\u00fcnya ticar\u0259t qaydalar\u0131 patent h\u00fcququndan imtina etm\u0259y\u0259 icaz\u0259 verir. B\u0259s bu a\u011f\u0131r pandemiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu imkandan istifad\u0259 etm\u0259s\u0259k, bir d\u0259 n\u0259 vaxt istifad\u0259 ed\u0259c\u0259yik?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Z\u0259nnimizc\u0259, prezident Bayden he\u00e7 d\u0259 haql\u0131 deyil. Patent h\u00fcquqlar\u0131ndan imtinaya raz\u0131l\u0131q onun administrasiyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259 ets\u0259 d\u0259, bu, \u0259n yax\u015f\u0131 halda bo\u015f bir jest, \u0259n pis halda is\u0259 insanlar\u0131 m\u0259sx\u0259r\u0259y\u0259 qoymaqd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fqli m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququ iddialar\u0131ndan imtina 2021-ci ild\u0259ki k\u0259skin doza \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 aradan qald\u0131rmaqda he\u00e7 bir s\u0259m\u0259r\u0259 verm\u0259y\u0259c\u0259k. Bu m\u00f6vzunun m\u00fczakir\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bir forum olan D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri dekabr ay\u0131na q\u0259d\u0259r bu bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir s\u0259sverm\u0259nin ke\u00e7irilm\u0259y\u0259c\u0259yini bildirib. Elmi-texniki m\u00fcbadil\u0259y\u0259 el\u0259 indi ba\u015flansa, bu prosesin sona \u00e7atmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n az\u0131 alt\u0131 ay laz\u0131m olacaq. \u201cPfizer\u201d v\u0259 \u201cModerna\u201d \u015firk\u0259tl\u0259rinin istehsal etdiyi yeni mRNA peyv\u0259ndl\u0259ri \u00fczr\u0259 elmi-texniki m\u00fcbadil\u0259 is\u0259 daha \u00e7ox vaxt aparacaq. F\u0259rz ed\u0259k ki, elmi-texniki m\u00fcbadil\u0259 g\u00f6zl\u0259diyimizd\u0259n daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 apar\u0131ld\u0131. Onda t\u0259cr\u00fcb\u0259li peyv\u0259nd istehsal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n say\u0131 kifay\u0259t etm\u0259y\u0259c\u0259k v\u0259 istehsal\u00e7\u0131lar sifari\u015fl\u0259ri dolub-da\u015fan t\u0259chizat\u00e7\u0131lardan ilkin materiallar\u0131 almaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kl\u0259r. \u201cPfizer\u201d peyv\u0259ndinin istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 19 \u00f6lk\u0259d\u0259ki t\u0259chizat\u00e7\u0131lardan 280 ilkin material t\u0259l\u0259b olunur. He\u00e7 bir \u015firk\u0259t q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 bu materiallar\u0131 \u00f6z\u00fc haz\u0131rlaya bilm\u0259z.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Onsuz da peyv\u0259nd istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 texnologiyan\u0131 ehtiyat \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6zl\u0259rind\u0259 saxlam\u0131rlar. \u018fks halda istehsal bel\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 artmazd\u0131. Onlar elmi-texniki m\u00fcbadil\u0259 \u00fczr\u0259 214 m\u00fcqavil\u0259 imzalay\u0131blar. Bu r\u0259q\u0259m is\u0259 olduqca y\u00fcks\u0259kdir. Onlar qiym\u0259tl\u0259ri d\u0259 \u015fi\u015firtmirl\u0259r. Pul faktoru peyv\u0259ndl\u0259m\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u0259hdudiyy\u0259t deyil. Peyv\u0259ndl\u0259r yoxsul \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 baha qiym\u0259t\u0259 sat\u0131lm\u0131r: onlar peyv\u0259ndl\u0259ri ian\u0259\u00e7il\u0259rin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirdiyi qlobal paylama \u015f\u0259b\u0259k\u0259si olan COVAX vasit\u0259sil\u0259 \u0259ld\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 \u0259qli m\u00fclkiyy\u0259t iddialar\u0131ndan imtinan\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini proqnozla\u015fd\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Ola bilsin ki, \u0259qli m\u00fclkiyy\u0259t iddialar\u0131ndan imtina yoxsul \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 texnologiyan\u0131n verilm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7acaq. Amma o, eyni zamanda t\u0259chizat z\u0259ncirl\u0259rinin pozulmas\u0131, resurslar\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259siz istifad\u0259si v\u0259 innovasiyan\u0131n geril\u0259m\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259k. \u0130st\u0259nil\u0259n halda, \u0259g\u0259r 2022-ci ild\u0259 dozalar t\u0259l\u0259bat\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259s\u0259, elmi-texniki m\u00fcbadil\u0259nin n\u0259tic\u0259si gecikmi\u015f olacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Zaman\u0131nda peyv\u0259ndl\u0259m\u0259nin z\u0259ruriliyi<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r prezident Bayden h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131l\u0131q etm\u0259k ist\u0259yirs\u0259, o, el\u0259 indi COVAX vasit\u0259sil\u0259 peyv\u0259ndl\u0259ri ian\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 ver\u0259 bil\u0259r. Varl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r hans\u0131 peyv\u0259ndin effektiv oldu\u011funu bilm\u0259dikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7ox dozada peyv\u0259nd sifari\u015f edirl\u0259r. Britaniya h\u0259r yetkin \u015f\u0259xs \u00fc\u00e7\u00fcn 9 doza, Kanada is\u0259 13 doza peyv\u0259nd sifari\u015f edib. Varl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin ehtiyat \u00fc\u00e7\u00fcn sifari\u015f etdikl\u0259ri bu dozalara d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fqa yerl\u0259rind\u0259 t\u0259cili ehtiyac var. Yoxsul \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fl\u0131lar v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259ri qala-qala varl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 COV\u0130D-19-dan \u00f6l\u00fcm riski s\u0131f\u0131ra b\u0259rab\u0259r olan yeniyetm\u0259l\u0259rin peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259si q\u0259tiyy\u0259n d\u00fczg\u00fcn deyil. Varl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r \u0259halinin yenid\u0259n peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259y\u0259 ehtiyac duya bil\u0259c\u0259yini ehtimal ed\u0259r\u0259k \u0259lav\u0259 dozalar al\u0131b y\u0131\u011fmamal\u0131d\u0131rlar. \u018fg\u0259r onlar peyv\u0259ndi ehtiyat \u00fc\u00e7\u00fcn almasalar, n\u00f6vb\u0259ti alt\u0131 ay \u0259rzind\u0259 milyardlarla dozada peyv\u0259ndin paylanmas\u0131na imkan yarana bil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259l\u0259r h\u0259m\u00e7inin t\u0259chizat z\u0259ncirini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131ra bil\u0259rl\u0259r. Hindistanda peyv\u0259nd istehsal\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n Serum \u0130nstitutu \u201cH\u0259rbi t\u0259yinatl\u0131 m\u0259hsul istehsal\u0131 haqq\u0131nda\u201d qanunun ixracatda yaratd\u0131\u011f\u0131 mane\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 AB\u015e-dan filtrl\u0259r kimi istehsal komponentl\u0259rini \u0259ld\u0259 etm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir. Cozef Bayden bird\u0259f\u0259lik istehsala icaz\u0259 vers\u0259 d\u0259, bunun \u0259v\u0259zin\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n qanunun b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada t\u0259chizata y\u00f6n\u0259ldilm\u0259sini t\u0259min ets\u0259ydi daha yax\u015f\u0131 olard\u0131. \u018fn \u0259sas\u0131 haz\u0131r peyv\u0259ndd\u0259n daha yax\u015f\u0131 istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. B\u0259zi yoxsul \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 peyv\u0259ndl\u0259r insanlar\u0131n \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri v\u0259 yaranan xaotik v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 istifad\u0259siz qal\u0131r. \u0130kinci dozaya ba\u015flamazdan \u0259vv\u0259l risk qrupuna daxil olan h\u0259r k\u0259s\u0259 birinci dozan\u0131n vurulmas\u0131 prioritetl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bizim modelimiz proqnoz xarakteri da\u015f\u0131m\u0131r. Buna baxmayaraq, o, d\u00fcnyan\u0131n b\u0259zi hiss\u0259l\u0259rinin virus qar\u015f\u0131s\u0131nda x\u00fcsusil\u0259 aciz v\u0259ziyy\u0259td\u0259 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. M\u0259s\u0259l\u0259n, 650 milyondan \u00e7ox insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 c\u0259nub-\u015f\u0259rqi Asiyaya n\u0259z\u0259r salsaq, he\u00e7 bir konkret s\u0259b\u0259b olmadan k\u00fctl\u0259vi \u00f6l\u00fcml\u0259rin ba\u015f al\u0131b getdiyini g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. COV\u0130D-19 infeksiyas\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259k h\u0259l\u0259lik m\u00fcmk\u00fcn olmasa da, peyv\u0259ndl\u0259r milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u015fans yarad\u0131b. D\u00fcnya bu \u015fans\u0131 \u0259ld\u0259n verm\u0259m\u0259lidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Novator.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n \u201cThe Economist\u201d jurnal\u0131 koronavirusdan \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6z hesablamas\u0131n\u0131 apar\u0131b. Jurnal ortaya qoydu\u011fu n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201cCOV\u0130D-19 infeksiyas\u0131ndan \u00f6l\u0259nl\u0259rin<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7855,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-7854","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset"],"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pandemiya.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7854","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7854"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7854\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7857,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7854\/revisions\/7857"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7855"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}