{"id":9119,"date":"2021-08-18T08:01:05","date_gmt":"2021-08-18T05:01:05","guid":{"rendered":"http:\/\/basta2.com\/?p=9119"},"modified":"2021-08-18T09:02:49","modified_gmt":"2021-08-18T06:02:49","slug":"40-il-evvel-bizim-veziyyetimizdeydiler-serh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/?p=9119","title":{"rendered":"40 il \u0259vv\u0259l bizim v\u0259ziyy\u0259timizd\u0259ydil\u0259r &#8211; \u015e\u0259rh"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Anar M\u0259mm\u0259dli<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Taliban\u0131n s\u00f6z\u00e7\u00fcl\u0259ri iki g\u00fcnd\u00fcr mediada \u201cyum\u015faq\u201d a\u00e7\u0131qlamalar verirl\u0259r. Arada d\u00fcnyan\u0131 \u00e7a\u015fd\u0131raraq deyirl\u0259r ki, qad\u0131nlarla r\u0259ftar \u201c\u015f\u0259ri\u0259t qanunlar\u0131\u201d \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 olacaq. Amma s\u00f6hb\u0259tin hans\u0131 \u015f\u0259ri\u0259td\u0259n getdiyin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirmirl\u0259r. Dey\u0259s\u0259n, Taliban\u0131n yax\u0131n m\u0259qs\u0259di sonuncu AB\u015e \u0259sg\u0259ri \u018ffqan\u0131stan\u0131 t\u0259rk ed\u0259n\u0259d\u0259k, mediada yum\u015faq g\u00f6r\u00fcnm\u0259kdir. N\u0259 is\u0259, sentyabrad\u0259k Taliban\u0131n vizyonu biz\u0259 tam b\u0259lli olacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>D\u00fcn\u0259n AB\u015e prezidenti Co Bayden \u0259fqanlar\u0131n siyasi liderl\u0259rin\u0259 minn\u0259t qoyan a\u00e7\u0131qlama verdi. Onlar\u0131 irad\u0259sizlikd\u0259 ittiham etdi. Do\u011frudur, AB\u015e son 20 ild\u0259 \u018ffqan\u0131stana b\u00f6y\u00fck yard\u0131mlar edib. M\u0259s\u0259l\u0259n, minl\u0259rl\u0259 \u0259fqan g\u0259ncin t\u0259hsil almas\u0131na, yeni bir n\u0259silin insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131na h\u00f6rm\u0259t ruhunda b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 d\u0259st\u0259k verib. Amma AB\u015e orda oldu\u011fu 20 il \u0259rzind\u0259 legitim siyasi hakimiyy\u0259tin formala\u015fmas\u0131na tutarl\u0131 v\u0259 q\u0259ti m\u00f6vqe g\u00f6st\u0259rm\u0259yib. \u0130lk g\u00fcnd\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcbl\u0259r ki, iqtidardak\u0131 pa\u015ftun etnik kimliyinin t\u0259msil\u00e7il\u0259ri Talibanla rahat dil tapacaq, tacikl\u0259rin, hazarlar\u0131n siyasi iqtidarda \u00e7oxlu\u011fu is\u0259 Talibana pa\u015ftunlar aras\u0131nda r\u0259\u011fb\u0259ti art\u0131racaq. Amma Taliban daha a\u011f\u0131ll\u0131 x\u0259tt tutdu \u2013 son 20 ild\u0259 tacikl\u0259r, \u00f6zb\u0259kl\u0259r v\u0259 hazarlar aras\u0131nda da liderl\u0259r yeti\u015fidirib ortaya \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bir m\u0259s\u0259l\u0259ni unutmayaq ki, AB\u015e-\u0131n \u0130raq v\u0259 \u018ffqan\u0131stana h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259si m\u00f6vzusunda Demokratlar partiyas\u0131nda yekdil m\u00f6vqe olmay\u0131b. Zaman ke\u00e7dikc\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n AB\u015e qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 aktualla\u015f\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259n. \u018ffqan\u0131standan qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131n anonsunu Bayden 2009-ci ild\u0259 vitse-prezident se\u00e7ildikd\u0259n sonra vermi\u015fdi. Amma Talibanla raz\u0131la\u015fma Donald Tramp\u0131n d\u00f6n\u0259mind\u0259 \u0259ld\u0259 olundu. Haz\u0131rda Bayden\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131naqlar qo\u015funlar\u0131 \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 deyil, bu prosesin xaotik v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259\u015fkil olunmasina y\u00f6n\u0259lib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130ndi bu prosesi heyr\u0259tl\u0259 izl\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, AB\u015e-\u0131n hans\u0131sa ba\u015fqa plan\u0131 v\u0259 ya niyy\u0259ti var. M\u0259nc\u0259 Bayden adminstrasiyas\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck niyy\u0259ti \u00f6z qo\u015funlar\u0131n\u0131 sa\u011f-salamat ev\u0259 g\u0259tirm\u0259k, \u018ffqan\u0131standa yerli siyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259r aras\u0131nda h\u0259r hans\u0131 raz\u0131la\u015fma v\u0259 ya k\u0259skin qar\u015f\u0131durma olarsa, kursunu buna g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259kdir. Yax\u0131n 2-3 h\u0259ft\u0259y\u0259 bu qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik aradan qalxa bil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n 20 ild\u0259 bir xeyli dost-tan\u0131\u015f v\u0259 ekspertl\u0259 AB\u015e-\u0131n \u0130raqa v\u0259 \u018ffqan\u0131stana h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259sinin yanl\u0131\u015f olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259 etmi\u015f\u0259m. \u0130ndi bu m\u00fcdaxil\u0259d\u0259n ham\u0131n\u0131n d\u0259rs \u00e7\u0131xarmal\u0131 oldu\u011fu faktorlar var:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1) \u0130rqadak\u0131 avtoritar rejimi k\u0259nardan h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 il\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259 h\u0259min rejimin ciddi siyasi alternativi formala\u015fmal\u0131 idi. \u018fg\u0259r S\u0259ddam\u0131n gedi\u015fi siyasi bo\u015fluq yarad\u0131b etnik v\u0259 ya dini qar\u015f\u0131durmaya r\u0259vac ver\u0259c\u0259kdis\u0259, bunun yaradaca\u011f\u0131 humanitar f\u0259lak\u0259t n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131, alternativ yollar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259li idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>2) \u018ffqan\u0131standa v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin getdiyi bir zamanda AB\u015e-\u0131n h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259si Taliban\u0131n n\u00fcfuzunu daha da art\u0131rd\u0131, ona k\u00f6n\u00fcll\u00fc qo\u015fulanlar\u0131n da say\u0131 \u00e7oxald\u0131. \u00c7\u00fcnki AB\u015e yaban\u00e7\u0131 idi, \u0259fqanlara ingilisl\u0259ri v\u0259 ruslar\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131. AB\u015e v\u0259 m\u00fctt\u0259fqil\u0259rinin orda varl\u0131\u011f\u0131 mill\u0259t\u00e7ilik, \u00fcmm\u0259t\u00e7ilik v\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik duy\u011fular\u0131n\u0131 da g\u00fccl\u0259ndirirdi. Amma AB\u015e v\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri m\u00fcdaxil\u0259 \u0259v\u0259zin\u0259 \u018ffqan\u0131standak\u0131 \u015eimal Alyans\u0131na k\u0259nardan h\u0259rbi-siyasi-texniki d\u0259st\u0259k vers\u0259ydi, n\u0259 milyardlarla dollar, n\u0259 d\u0259 h\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131n\u0131 itir\u0259rdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Son olaraq, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 b\u0259zi az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u018ffqan\u0131stana reaksiyalar\u0131na toxunmaq ist\u0259rdim. Bir qrup yolda\u015f bu olaylar\u0131 izl\u0259yib g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 \u015f\u00fck\u00fcr edir. Bizd\u0259ki siyasi rejimi daha m\u00fct\u0259r\u0259qqi sayaraq, \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259skinlik verir. Amma unduruq ki, 40-50 il \u0259vv\u0259l el\u0259 \u018ffqan\u0131standa da bizd\u0259ki kimi d\u00fcny\u0259vi-avtoritar rejim m\u00f6vcud idi. V\u0259 he\u00e7 kimin a\u011fl\u0131na g\u0259lmirdi ki, \u00f6lk\u0259d\u0259ki sosial \u0259dal\u0259tsizlik, siyasi repressiyalar, t\u0259k adam rejimi dini icmalar\u0131n f\u0259alla\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olacaq. Bir az yax\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb \u0130ran v\u0259 \u018ffqan\u0131stanla paralell\u0259r aparsaq g\u00f6r\u0259rik ki, onlar\u0131n aqib\u0259tind\u0259n biz d\u0259 s\u0131\u011fortalanmam\u0131\u015f\u0131q.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Anar M\u0259mm\u0259dli &nbsp; Taliban\u0131n s\u00f6z\u00e7\u00fcl\u0259ri iki g\u00fcnd\u00fcr mediada \u201cyum\u015faq\u201d a\u00e7\u0131qlamalar verirl\u0259r. Arada d\u00fcnyan\u0131 \u00e7a\u015fd\u0131raraq deyirl\u0259r ki, qad\u0131nlarla r\u0259ftar \u201c\u015f\u0259ri\u0259t<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9123,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[32,29],"tags":[],"class_list":["post-9119","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya","category-manset"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/afqan.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9119","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9119"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9119\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9123"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9119"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9119"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9119"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}