{"id":9601,"date":"2021-09-14T19:10:16","date_gmt":"2021-09-14T16:10:16","guid":{"rendered":"http:\/\/basta2.com\/?p=9601"},"modified":"2021-09-14T19:28:24","modified_gmt":"2021-09-14T16:28:24","slug":"%c9%99fqanistanda-tiry%c9%99k-biznesi-abs-olk%c9%99d%c9%99n-cixdi-indi-n%c9%99-olacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/basta2.com\/arxivl\u0259r\/9601","title":{"rendered":"\u018ffqan\u0131standa tiry\u0259k biznesi: AB\u015e \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131, indi n\u0259 olacaq?"},"content":{"rendered":"<div class=\"bbc-19j92fr e57qer20\" dir=\"ltr\"><\/div>\n<div class=\"bbc-19j92fr e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<p><span style=\"font-size: 14pt; color: #000080;\">\u018ffqan\u0131stan\u0131n \u0259sas rifah m\u0259nb\u0259yi narkotikl\u0259rdir. 20 illik h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 amerikal\u0131lar bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259dil\u0259r. Taliban\u00e7\u0131lar\u0131 g\u00fcnahland\u0131rd\u0131lar, heroin laboratoriyalar\u0131n\u0131 bobmalad\u0131lar, 10 milyard dollara yax\u0131n pul x\u0259rcl\u0259dil\u0259r, amma tiry\u0259k v\u0259 heroinin istehsal\u0131 v\u0259 xammal\u0131 artmaqda davam etdi. Onlar\u0131n c\u0259hdl\u0259ri niy\u0259 ba\u015f tutmad\u0131 v\u0259 indi &#8211; talibl\u0259r hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259 olacaq?<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Az m\u0259hsullu ill\u0259r istisna olmaqla, tiry\u0259kin v\u0259 heroinin d\u00fcnya \u00fczr\u0259 t\u0259hcizat\u0131n\u0131n 80 faizind\u0259n \u00e7oxunu \u018ffqan\u0131stan t\u0259min edir. \u018ffqanlar\u0131n yoxsullu\u011fa, epidemiyaya, i\u015fsizliy\u0259 v\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 bir resepti var &#8211; daha \u00e7ox xa\u015fxa\u015f \u0259km\u0259k. BMT-nin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, pandemiya \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7\u0259n 2020-ci il \u0259rzind\u0259 \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin h\u0259cmi 37 faiz art\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u00fcasir tarixd\u0259 bu \u00f6lk\u0259d\u0259ki narkotik ticar\u0259tin\u0259 c\u0259mi bir d\u0259f\u0259 v\u0259 m\u0259hz talibl\u0259rin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qalib g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olub.<\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"bbc-19j92fr e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<p>\u00d6t\u0259n \u0259srin sonlar\u0131nda &#8211; Taliban ilk d\u0259f\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 terror\u00e7u-narkotik alver\u00e7isi imicind\u0259n qurtulmaq, beyn\u0259lxalq miqyasda q\u0259bul olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn xa\u015fxa\u015f \u0259km\u0259yi qada\u011fan etmi\u015fdil\u0259r. 3 il \u0259rzind\u0259 bu qada\u011faya m\u0259h\u0259l qoyan olmam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>2000-ci ild\u0259 talibl\u0259r bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 daha ciddi yana\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131lar: buldozerl\u0259ri v\u0259 jurnalistl\u0259ri sah\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259rib bir ne\u00e7\u0259 k\u0259ndlini n\u00fcmayi\u015fkaran\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259bs etdil\u0259r. Bu \u00fcsul i\u015f\u0259 yarad\u0131 &#8211; \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin h\u0259cmi 90 faiz, d\u00fcnya bazar\u0131nda heroinin miqdar\u0131 3 d\u0259f\u0259 azald\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Amma bel\u0259 taktika yerli \u0259hali t\u0259r\u0259find\u0259n naraz\u0131l\u0131qla qar\u015f\u0131land\u0131, onlar\u0131n talibl\u0259r\u0259 d\u0259st\u0259yini azaltd\u0131, \u00e7\u00fcnki onsuz da dil\u0259n\u00e7i v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 ya\u015fayan k\u0259ndlil\u0259r son g\u0259lirl\u0259rind\u0259n m\u0259hrum oldular. \u00dcst\u0259lik, xarici siyas\u0259td\u0259 d\u0259 u\u011fur qazand\u0131rmad\u0131, beyn\u0259lxalq d\u0259st\u0259y\u0259 nail olmaq ba\u015f tutmad\u0131: 11 sentyabr hadis\u0259si ba\u015f verdi, amerikal\u0131lar g\u0259ldi v\u0259 talibl\u0259r hakimiyy\u0259ti itirdil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti il \u0259vv\u0259lki v\u0259ziyy\u0259t b\u0259rpa olundu, xa\u015fxa\u015f yenid\u0259n \u00f6z yerini m\u00f6hk\u0259ml\u0259tdi v\u0259 \u00e7ox ke\u00e7m\u0259d\u0259n xammal v\u0259 haz\u0131r m\u0259hsul karvanlar\u0131 yenid\u0259n xaric\u0259 yola d\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #ffffff;\">.<\/span><\/p>\n<div class=\"bbc-1ka88fa e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<figure class=\"bbc-1qdcvv9 e6bmn90\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-189y18v e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-997y1y e1whu0\" data-e2e=\"image-placeholder\">\n<div class=\"lazyload-wrapper \"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"eehpdyc0 css-oabvne e1enwo3v0\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/640\/cpsprodpb\/8D4C\/production\/_120327163_gettyimages-109263604.jpg\" srcset=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/240\/cpsprodpb\/8D4C\/production\/_120327163_gettyimages-109263604.jpg 240w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/320\/cpsprodpb\/8D4C\/production\/_120327163_gettyimages-109263604.jpg 320w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/480\/cpsprodpb\/8D4C\/production\/_120327163_gettyimages-109263604.jpg 480w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/624\/cpsprodpb\/8D4C\/production\/_120327163_gettyimages-109263604.jpg 624w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/800\/cpsprodpb\/8D4C\/production\/_120327163_gettyimages-109263604.jpg 800w\" alt=\"Yand\u0131rmaq, \u0259zm\u0259k, k\u0259sib t\u00f6km\u0259k, qada\u011fan etm\u0259k - zorak\u0131 \u00fcsullar\u0131n he\u00e7 biri xa\u015fxa\u015f bec\u0259rilm\u0259sin\u0259 mane ola bilm\u0259di\" width=\"976\" height=\"549\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><figcaption class=\"bbc-1eh8229 eede9f50\" dir=\"ltr\">\u00a0<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-3edg7g e57qer20\" dir=\"ltr\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"bbc-19j92fr e57qer20\" dir=\"ltr\"><\/div>\n<div class=\"bbc-19j92fr e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<p>20 il sonra tarix yenid\u0259n t\u0259krarlan\u0131r. Talibl\u0259r yen\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259dirl\u0259r, yen\u0259 beyn\u0259lxalq d\u0259st\u0259y\u0259 ehtiyaclar\u0131 var, d\u00fcnya birliyi is\u0259 \u018ffqan\u0131standan g\u0259l\u0259n tiry\u0259k ax\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq ist\u0259yir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>V\u0259ziyy\u0259t yen\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259kmi? Narkotik ticar\u0259tinin b\u00f6hran\u0131yla ba\u011fl\u0131 analizl\u0259rd\u0259 v\u0259 ona qar\u015f\u0131 20 illik m\u00fcbariz\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 bu sual\u0131n cavab\u0131 var.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 18pt;\">Amerikal\u0131lar\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259ti<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018ffqan\u0131stan\u0131n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 (ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, tiry\u0259k istehsal\u0131) \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis, Dr. Adam Pain ba\u015fda olmaqla, \u018ffqan\u0131stan Ara\u015fd\u0131rma v\u0259 Qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 B\u00f6lm\u0259sinin (AREU) \u00fczvl\u0259ri hesab edirl\u0259r ki, &#8220;2001-ci ild\u0259n ba\u015flad\u0131lan, xa\u015fxa\u015f bec\u0259rilm\u0259sin\u0259 mane olma\u011fa, ya da he\u00e7 olmasa, t\u0259nziml\u0259m\u0259y\u0259 hesablanm\u0131\u015f kampaniya a\u015fkar u\u011fursuzlu\u011fa d\u00fc\u00e7ar oldu&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Fevral ay\u0131nda, amerikal\u0131lar\u0131n \u018ffqan\u0131standan xaotik evakuasiyas\u0131ndan yar\u0131m il \u0259vv\u0259l d\u0259rc etdirdikl\u0259ri hesabatda ekspertl\u0259r bu u\u011fursuzlu\u011fu narkotik ticar\u0259tinin b\u00fct\u00fcn m\u0259nfi yan t\u0259sirl\u0259rini eyni vaxtda v\u0259 kompleks \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259y\u0259 hesablanm\u0131\u015f strategiyan\u0131n olmamas\u0131yla izah edirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Probleml\u0259r bunlard\u0131r: v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si, cinay\u0259tkarl\u0131q, \u0259halinin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn alternativ qazanc m\u0259nb\u0259l\u0259rinin olmamas\u0131, daha \u00e7ox g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f narkomaniyadan qaynaqlanan sosial-tibbi b\u00f6hran.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bunlar\u0131n h\u0259r birini ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda v\u0259 tez bir zamanda h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. \u00c7\u00fcnki h\u0259m r\u0259smi Va\u015finqton, h\u0259m d\u0259 yerli h\u00f6kum\u0259t \u00f6lk\u0259d\u0259ki hakimiyy\u0259t d\u0259yi\u015fikliyin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n AB\u015e v\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259rinin h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n, narkotik ticar\u0259tinin v\u0259 heroin ax\u0131n\u0131n\u0131n artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 dey\u0259n t\u0259nqid\u00e7il\u0259r\u0259 n\u0259yl\u0259s\u0259 cavab verm\u0259liydil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 anti-narkotik siyas\u0259td\u0259 zorak\u0131 \u00fcsullara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verildi: qada\u011fan etm\u0259k, m\u0259hv etm\u0259k. Amerikal\u0131lar talibl\u0259rin laboratoriyalar\u0131n\u0131 bombalad\u0131lar, 2018-ci ild\u0259 400-500 laboratoriyadan 200-n\u00fcn m\u0259hv edildiyini a\u00e7\u0131qlad\u0131lar. Ancaq bu, heroin istehsal\u0131n\u0131n h\u0259cmini azaltmad\u0131 &#8211; sad\u0259 texnologiyalar tezlikl\u0259 yeni laboratoriyalar qurma\u011fa imkan verdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8220;Probleml\u0259ri ancaq texniki \u00fcsullarla h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. \u018fkinl\u0259ri m\u0259hv etm\u0259k, ba\u015fqa m\u0259hsullar bec\u0259rm\u0259k, qada\u011falar t\u0259tbiq etm\u0259k &#8211; bu vasit\u0259l\u0259rin he\u00e7 biri qar\u015f\u0131ya qoyulan m\u0259qs\u0259dl\u0259rin birc\u0259ciyini bel\u0259 h\u0259ll etm\u0259di&#8221; &#8211; Adam Pain bel\u0259 yaz\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"bbc-1ka88fa e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<figure class=\"bbc-1qdcvv9 e6bmn90\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-189y18v e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-997y1y e1whu0\" data-e2e=\"image-placeholder\">\n<div class=\"lazyload-wrapper \"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"eehpdyc0 css-oabvne e1enwo3v0\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/640\/cpsprodpb\/DB6C\/production\/_120327165_gettyimages-867343854.jpg\" srcset=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/240\/cpsprodpb\/DB6C\/production\/_120327165_gettyimages-867343854.jpg 240w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/320\/cpsprodpb\/DB6C\/production\/_120327165_gettyimages-867343854.jpg 320w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/480\/cpsprodpb\/DB6C\/production\/_120327165_gettyimages-867343854.jpg 480w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/624\/cpsprodpb\/DB6C\/production\/_120327165_gettyimages-867343854.jpg 624w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/800\/cpsprodpb\/DB6C\/production\/_120327165_gettyimages-867343854.jpg 800w\" alt=\"\u018ffqanlara xa\u015fxa\u015f \u0259v\u0259zin\u0259 ist\u0259nil\u0259n bitkini, m\u0259s\u0259l\u0259n, z\u0259f\u0259ran \u0259km\u0259yi t\u0259klif etdil\u0259r. G\u00f6z\u0259l idi, amma yeti\u015fm\u0259di\" width=\"976\" height=\"659\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>R\u0259q\u0259ml\u0259r amans\u0131zcas\u0131na onun dedikl\u0259rini t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t Departamentinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 1992-93-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u018ffqan\u0131standa 20 min, 2000-ci ild\u0259s\u0259 art\u0131q 65 min hektar \u0259razid\u0259 xa\u015fxa\u015f \u0259kilmi\u015fdi. AB\u015e-\u0131n h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259kin sah\u0259l\u0259ri daha 4 d\u0259f\u0259 artaraq 260 hektara \u00e7atd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>BMT-nin qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259ki iqtisadi aktivliyin 10 faizini opiatlar t\u0259\u015fkil edir, onlar\u0131n istehsal\u0131, ixrac\u0131 v\u0259 istifad\u0259si is\u0259 \u018ffqan\u0131stan\u0131n r\u0259smi ixrac statistikas\u0131ndan 2 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Qiym\u0259tl\u0259rin v\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n pik h\u0259dd\u0259 \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 2017-ci ild\u0259 bu \u0259n \u00fcmummilli t\u0259s\u0259rr\u00fcfata &#8211; xa\u015fxa\u015f \u0259kini v\u0259 sat\u0131\u015f\u0131na c\u0259lb olunmu\u015f insanlar\u0131n toplam 1,4 milyard dollar xalis g\u0259liri oldu. 2020-ci ild\u0259 is\u0259 m\u0259hsulun ucuzla\u015fmas\u0131, sintetik opiatlar\u0131n v\u0259 metamfetamininin populyarla\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 g\u0259lirl\u0259r 3 d\u0259f\u0259 azald\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Adam Pain-in v\u0259 probleml\u0259 uzun ill\u0259r yerind\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan dig\u0259r h\u0259mm\u00fcl\u0259llifl\u0259rin q\u0259natl\u0259rini d\u00fcnyadak\u0131 narkotik ticar\u0259ti, m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r v\u0259 yoxsulluq aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00f6yr\u0259n\u0259n dig\u0259r aliml\u0259rin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 da t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Talibl\u0259r narkotikl\u0259ri qada\u011fan ed\u0259 bil\u0259rl\u0259rmi?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>London Universitetinin professoru Jonathan Goodhand ba\u015fda olmaqla, bir qrup ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 \u00f6t\u0259n il ox\u015far hesabat d\u0259rc etmi\u015fdil\u0259r. Bu ilin avqustunda talibl\u0259r bir-birinin ard\u0131nca \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 Goodhand \u00f6z\u00fcn\u00fcn he\u00e7 d\u0259 \u00fcmidverici olmayan proqnozunu yazd\u0131:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8220;Hadis\u0259l\u0259rin ist\u0259nil\u0259n istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131 &#8211; talibl\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259si, v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si v\u0259 ya at\u0259\u015fk\u0259s, hans\u0131 olur-olsun, \u018ffqan\u0131stan\u0131n k\u00f6lg\u0259 narko-iqtisadiyyat\u0131nda he\u00e7 bir d\u0259yi\u015fiklik g\u00f6zl\u0259nilmir. Ham\u0131 problemi h\u0259ll etm\u0259y\u0259 s\u00f6z verir, ancaq onun k\u00f6k\u00fc \u00e7ox d\u0259rind\u0259dir&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"bbc-1ka88fa e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<figure class=\"bbc-1qdcvv9 e6bmn90\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-189y18v e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-997y1y e1whu0\" data-e2e=\"image-placeholder\">\n<div class=\"lazyload-wrapper \"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"eehpdyc0 css-oabvne e1enwo3v0\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/640\/cpsprodpb\/1298C\/production\/_120327167_gettyimages-85544589.jpg\" srcset=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/240\/cpsprodpb\/1298C\/production\/_120327167_gettyimages-85544589.jpg 240w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/320\/cpsprodpb\/1298C\/production\/_120327167_gettyimages-85544589.jpg 320w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/480\/cpsprodpb\/1298C\/production\/_120327167_gettyimages-85544589.jpg 480w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/624\/cpsprodpb\/1298C\/production\/_120327167_gettyimages-85544589.jpg 624w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/800\/cpsprodpb\/1298C\/production\/_120327167_gettyimages-85544589.jpg 800w\" alt=\"Amerikal\u0131lar \u018ffqan\u0131stan\u0131n xa\u015fxa\u015f sah\u0259l\u0259rini azalda bilm\u0259dil\u0259r. Onlar\u0131n h\u0259cmi 4 d\u0259f\u0259 artd\u0131\" width=\"976\" height=\"679\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"bbc-1ka88fa e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<figure class=\"bbc-1qdcvv9 e6bmn90\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\"><\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Amerikal\u0131lar \u018ffqan\u0131standa olanda \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin xeyli hiss\u0259sin\u0259 talibl\u0259r n\u0259zar\u0259t edirdil\u0259r, narkobiznesd\u0259n \u0259ld\u0259 olunan g\u0259lirl\u0259rin \u00fc\u00e7d\u0259 biri onlar\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Taliban illik b\u00fcdc\u0259sini a\u00e7\u0131qlam\u0131r. M\u00fcxt\u0259lif t\u0259xminl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, bu m\u0259bl\u0259\u011f 400 milyon-1,5 milyard dollar aral\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. Bu \u015f\u0259rti r\u0259q\u0259min \u00fc\u00e7d\u0259 birini talibl\u0259r narkotik istehsal\u0131na v\u0259 ticar\u0259tin\u0259 himay\u0259lik vasit\u0259sil\u0259 \u0259ld\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>B\u00fcdc\u0259nin dig\u0259r hiss\u0259sini a\u015fkarl\u0131\u011fa talibl\u0259rd\u0259n daha az meylli olan xarici donorlar\u0131n yard\u0131m\u0131; q\u0131z\u0131l, lazurit, z\u00fcmr\u00fcd, k\u00f6m\u00fcr, m\u0259rm\u0259r, mis v\u0259 dig\u0259r faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n kustar yolla hasilat\u0131 da daxil olmaqla, qanuni v\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 qanuni olmayan \u018ffqan\u0131stan biznesind\u0259 reket\u00e7ilik vasit\u0259sil\u0259 qazan\u0131lan pullar t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u0259 donorlar, n\u0259 d\u0259 m\u0259d\u0259nl\u0259r talibl\u0259ri (o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u018ffqan\u0131stan\u0131n h\u0259r hans\u0131 ba\u015fqa hakimiyy\u0259tini) \u00f6lk\u0259d\u0259ki h\u0259yat\u0131n v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n fundamenti olan narkotikl\u0259rd\u0259n d\u0259rhal imtina etm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r \u00e7ox v\u0259saitl\u0259 t\u0259min ed\u0259 bilm\u0259zl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, son onillikd\u0259 narkotik alver\u00e7il\u0259ri \u018ffqan\u0131stan opiatlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn xarici bazar\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, daxili bazar da yarad\u0131blar. \u018fvv\u0259ll\u0259r ayr\u0131-ayr\u0131 rayonlar\u0131n v\u0259 \u0259hali qruplar\u0131n\u0131n problemi say\u0131lan m\u0259s\u0259l\u0259 art\u0131q \u00fcmummilli b\u00f6hrana \u00e7evrilm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>40 milyon \u0259halisi olan \u018ffqan\u0131standa narkotik as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin say\u0131 2,5 milyona \u00e7at\u0131b v\u0259 bu, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n biridir &#8211; ortalama g\u00f6st\u0259ricid\u0259n 2 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. \u00d6lk\u0259d\u0259 m\u00fcalic\u0259 v\u0259 reabilitasiya sistemi m\u00f6vcud deyil, sintetik narkotikl\u0259rin getdikc\u0259 daha \u00e7ox \u0259l\u00e7atan olmas\u0131 is\u0259 problemi daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015e\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 Afrika\u015f\u00fcnasl\u0131q M\u0259kt\u0259binin d\u00fcnya \u00fczr\u0259 \u0259sas narkotik istehsal\u00e7\u0131lar\u0131na &#8211; \u018ffqan\u0131stan, Kolumbiya v\u0259 Myanmaya h\u0259sr olunmu\u015f &#8220;Drugs &amp; (dis)order&#8221; layih\u0259sin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Goodhand deyir ki, &#8220;Narkotik ticar\u0259ti h\u0259m talibl\u0259rin, h\u0259m onlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb edil\u0259nl\u0259rin, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0259halinin m\u00f6vcudluq strategiyas\u0131nda \u00e7ox m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu faktor d\u00fcnya heroin bazar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq, \u018ffqan\u0131standa v\u0259 ona qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 artmaqda olan narkomaniya epidemiyas\u0131na t\u0259kan ver\u0259c\u0259k&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, narkobiznes \u018ffqan\u0131standak\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sini q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa, ekstremistl\u0259rin b\u00fcdc\u0259l\u0259rini art\u0131rma\u011fa, g\u0259nc n\u0259slin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 korlama\u011fa v\u0259 qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 g\u0259rginlik yaratma\u011fa davam ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n \u0259srin sonlar\u0131nda oldu\u011fu kimi, talibl\u0259r d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funa xa\u015fxa\u015f bec\u0259rm\u0259yi v\u0259 narkotik satma\u011f\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 qada\u011fan etm\u0259kl\u0259 ba\u015flaya bil\u0259rl\u0259r. Amma \u0259n varl\u0131 v\u0259 yax\u015f\u0131 silahlanm\u0131\u015f NATO \u00f6lk\u0259l\u0259rinin t\u0259zyiqi alt\u0131nda bel\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f r\u0259qab\u0259tli v\u0259 g\u0259lirli narkotikl\u0259r bazar\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259m\u0259y\u0259 administrativ resurslar\u0131 yet\u0259c\u0259kmi?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130qtisadiyyat\u0131 v\u0259 c\u0259miyy\u0259ti narkotik as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn talibl\u0259r\u0259 pul, \u00fcmummilli d\u0259st\u0259k, i\u015fl\u0259k s\u0259hiyy\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259 s\u00fclh v\u0259 d\u00fcnya t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunmaq laz\u0131md\u0131r. Eyni zamanda, onlara bu \u0259n\u0259n\u0259vi-g\u0259lirli biznesd\u0259n imtina etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259rarl\u0131l\u0131q, dig\u0259rl\u0259rin\u0259 mane olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hakimiyy\u0259t v\u0259 g\u00fcc laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Narkotikl\u0259rin qada\u011fan edilm\u0259siyl\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259rman problemi h\u0259ll etm\u0259y\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>BBC<\/p>\n<p dir=\"ltr\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018ffqan\u0131stan\u0131n \u0259sas rifah m\u0259nb\u0259yi narkotikl\u0259rdir. 20 illik h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 amerikal\u0131lar bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259dil\u0259r. Taliban\u00e7\u0131lar\u0131 g\u00fcnahland\u0131rd\u0131lar, heroin laboratoriyalar\u0131n\u0131 bobmalad\u0131lar,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9602,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[32,29],"tags":[],"class_list":["post-9601","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya","category-manset"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/basta2.com\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/laleler.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9601","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9601"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9601\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9607,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9601\/revisions\/9607"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9602"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/basta2.com\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}